تأیید شده توسط پزشکان متخصص درمان تو
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان درمان تو مشاوره بگیرید.
باتوجه به اهمیت تزریق سرم و علائم، عوارض، کاربردها و اختلالات دارویی شایع که در طول فرآیند تزریق سرم پیش می آید ما با هم فکری و هم نظری پزشکان مرکز (جناب آقای دکتر حکمت، جناب آقای دکتر سراجی، جناب آقای دکتر میری، جناب آقای دکتر زارعی، خانم دکتر بابالو، خانم دکتر نقاش و جناب آقای دکتر سرمدی) و تحقیق در بستر تکست ها و گایدلاین های ایمن تزریق سرم برایتان سوالات مهم در خصوص نکات مهم در رابطه با تزریق سرم را جمع آوری و پاسخ داده ایم، در پاسخ به این سوالات ما از تجربیات پزشکان نامبرده هم استفاده کرده ایم تا واقعیت را براساس علم برایتان شرح دهید، از مرکز خدمات درمان در منزل درمان تو در این متن با شما خواهیم بود تا سوال را شما بپرسید و پاسخ را خیلی کوتاه و علمی ما بدهیم، اگر پس از مطالعه سلسله سوالات رایج و مبهم در ذهن بسیاری از کاربران درخصوص سرم تراپی هنوز شما به جواب مطلوب خود نرسیدید از طریق کامنت های انتهای مطالب سوالتان را از پزشکان آنلاین درمان تو بپرسید تا سریعا پاسخگوی شما باشیم، همراه ما باشید.
سوالات مهم شما در خصوص تزریق سرم (جواب های تائید شده پزشکان)
در این قسمت در رابطه با مهمترین نکات تزریق سرم با دقت و حفظ رعایت نکات ایمنی برایتان جواب های علمی آماده کردیم، برویم که آنها مطالعه و به علممان بیافزاییم:
وسایل و انواع سرم‌های وریدی (نکات جامع تزریق سرم)
۱) برای سرم زدن چی لازمه؟
برای سرم زدن نیاز به سرم تجویزی پزشک براساس علائم بیمار، آنژیوکت (یا سوزن پروانه ای) براساس سایز رگ های بیمار (مثلا رنگ بنفش، زرد، آبی، صورتی، سبز)، ست سرم، پد الکلی، چسب آنژیوکت و هولدر سرم خواهد بود.
۲) هزینه تزریق سرم آهن در خانه چقدر است؟
سرم آهن از دسته سرم های است که به دلیل بروز حساسیت های احتمالی آنافیلاکسی نیاز به پایش پرستار تزریقات تا اتمام دارد، هزینه تزریق سرم آهن طبق تعرفه مصوب وزارت بهداشت سال ۱۴۰۵ معادل با ۱.۵۰۰.۰۰۰ تومان است که ۲۵۰.۰۰۰ معادل ۱ و نیم ساعت استقرار پرستار تا انتهای سرم به آن افزوده خواهد شد.
۳) سرم چقدر طول میکشه تموم شه؟ (سرم زدن چقدر طول میکشد؟)
زمانبندی اتمام سرم کاملا مرتبط به علائم و دستور پزشک دارد اما برای افراد بدون مشکلات عدیده قلبی یا کلیوی و عدم محدودیت دریافت حجم توسط پزشک معمولا ۳۰ الی ۴۵ دقیقه زمان نیاز خواهد بود.
۴) چرا رگ برای سرم پیدا نمی شود؟
دلایل مختلفی نظیر دهیدراتاسیون عروقی به دلیل تعریق، اسهال، استفراغ یا مشکل در مصرف مایعات، سن بالا که می تواند باعث خشکی عروقی شود، وزن بالا که می تواند به دلیل چربی احشاء دست دسترسی به عروق وریدی را کاهش دهد، محدودیت تزریق سرم در یک دست به خصوص در بیماران با آسیب پوستی یا سرطان های آگزیلاری (زیربغل) یا سرطان سینه یکطرفه، ترس از تزریق که می تواند باعث مخفی شدن عروق سطحی شود و در برخی موارد نقص در آناتومی می تواند از دلایل مهم در پیدا نشد رگ برای تزریق سرم باشد.
۵) اگر سرعت سرم زیاد باشد چه میشود؟
مهمترین علائم افزایش فشار خون است، اگر سرم با سرعت بالایی در یک دوره کوتاه تزریق شود می تواند سبب افزایش فشار خون شود که نتیجه آن می تواند سبب تنگی نفس، درد قفسه سینه، افزایش ادرار، افزایش بی قراری، تشدید ادم در بیماران با عملکرد نامناسب قلب و عروق شود، در بیماران با مشکلات مغزی و سابقه ادم سربرال (ICP) بالا احتمال افزایش فشار مغزی هم وجود دارد، در بیماران جوان بدون مشکلات عدیده زمینه ای به طورکلی علائم خاصی مشاهده نمی شود و حجم مازاد از طریق ادرار دفع خواه شد.
۶) آیا سرم قندی نمکی ضرر دارد؟
خیر، سرم قندی نمکی یا ۱/۳۲/۳ یکی از پرکاربردترین سرم ها در فرآیند تزریق سرم است که هم می تواند حجم کافی به عروق منتقل کند و هم می تواند سبب افزایش قند خون شود، در بیماران با مشکلات فشار خون بالا و قند خون بالا احتمال افزایش فشارخون و قند خون (تشدید هایپرتنشن و هایپرگلایسمی) وجود دارد که پزشک براساس علائم بیمار این سرم را تجویز می کند.
۷) سرم چگونه وارد بدن میشود؟
سرم ها مایعات کمکی برای افزایش حجم و هیدراتاسیون بدن می باشند که از طریق کاتترهای سطح پوستی مانند آنژیوکت، سوزن پروانه ای، CVLINE یا پرمیکت به داخل بدن تزریق و وارد می شوند.
۸) چه کسانی بد رگ هستند؟
افرادی که وزن بالا دارند و چربی احشاء میان بافتی و بافتی دسترسی به عروق سطحی را گرفته است، مایعات کافی در بدن ندارند در واقع دهیدراته می باشند، افرادی که به دلیل سن بالا دارای تورگور پوستی ضعیف و رگ های شکننده هستند، بیماران سرطانی که به دلیل آسیب های دارویی دچار خشکی عروق شده اند یا کودکان و نوزادان که هنوز عروق آنها کامل شکل نگرفته است از افراد بد رگ برای تزریق سرم به حساب می آیند.
۹) برای پیدا شدن رگ دست چه کنیم؟
برای پیدا شدن رگ دست باید ۵ سانتی متر بالاتر از ناحیه انتخابی برای تزریق وریدی یا سرم گارو بسته شود، ۱ الی ۲ دقیقه همراه با مشت و باز کردن دست خود باید اجازه دهید تا عروق متورم شوند تا بتوانید رگ را پیدا کنید، یک راهکار علمی دیگر استفاده از دستگاه های رگ یاب دیجیتال (Vein Visualizer) است که با اشعه مادون قرمز (فروسرخ Near-Infrared / NIR) ابعاد و سایز عروق را مشخص می کند و پرستار می تواند به عروق زیرین پوست دست پیدا کند، راه دیگری نیز براساس تجربه بالا وجود دارد و آن هم دانستن آناتومی عروق اصلی وریدی می باشد، مثلا رگ کت یک رگ روی دست قسمت خارجی بالای شریان رادیال است که معمولا برای رگ گیری های سخت می تواند مورد استفاده قرار بگیرد.
۱۰) علت ضعیف شدن رگ دست چیست؟
استرس بالا، رژیم غذایی ناکافی (کم پروتئین و کم ویتامین)، دهیدراتاسیون یا کم آبی بدن، سن بالا و خشکی عروق، استفاده مکرر از داروهای آنتی بیوتیکی و شیمی درمانی و برخی بیماری های ویروسی می تواند از علل اصلی ضعیف شدن رگ دست باشند.
۱۱) مدت زمان تزریق سرم اینترالیپید چقدر است؟
مدت زمان تزریق سرم اینترالیپید (چربی) کاملا منطبق بر دستور پزشک و علائم بیمار (بررسی EF یا عملکرد قلبی و کلیوی) می باشد اما به طور معین برای تزریق سرم اینترالیپید باید ۴ الی ۶ ساعت زمانبندی در نظر گرفت، از مهمترین عوارض سریع تزریق سرم اینترالیپید می توان به ضعف و بی حالی، افت فشار خون، علائم حالت تهوع و استفراغ و تنگی نفش و شوک آنافیلاکسی اشاره نمود.
۱۲) اگر سرم تمام شود چه میشود؟
شما در عروق بدنتان معیاری دارید که با نام CVP یا فشار ورید مرکزی مشخص می شود، این فشار هرچقدر از قلب بالاتر برود کمتر می شود و هرچقدر نزدیک سطح قلب باشد بیشتر محاسبه می شود، زمانی که بدن شما کم حجم است اگر سرم تمام شود سطح استپ و ماندن سرم در لاین ست سرم نشان دهنده CVP یا فشار وریدی مرکزی خواهد بود، هرچقدر دهیدراته تر این حجم به داخل آنژیوکت بیشتر کشیده می شود (و بلعکس)، اگر سرم تمام شود فشار وریدی مرکزی شما نمی گذارد هوا داخل عروق شما وارد شود و هیچ اتفاقی در این خصوص شما را درگیر و تهدید نخواهد کرد.
۱۳) تزریق سرم شستشو چه عوارضی دارد؟ (اگر سرم شستشو تزریق شود چه میشود؟)
تزریق سرم شستشو به دلیل نداشتن استانداردهای ایمنی وریدی، ریسک بالای عفونت، شوک، تب شدید و آسیب های جدی به بدن را به همراه دارد و اکیدا ممنوع است، سرم های شستشو را همانند سرم های تزریقی در قالب های آماده به تزریق تولید نمی کنند و اگر تزریق سرم شستشو رخ بدهد به دلیل عدم داشتن فضای لازم برای ورود ست سرم احتمال وارد شدن میکروپارتیکل ها وجود دارد.
۱۴) آیا سرم تقویتی بدون نسخه پزشک موجود است؟
خیر، منظور از سرم تقویتی ترکیب سرم های تزریقی با یکی از آمپول های ویتامینی نظیر آمپول بکمپلکس، ویتامین سی، آمپول سولوویت ان، آمپول آدامل یا آمپول تراکوتیل می باشد، هیچ یک از داروهای ویتامینی بدون نسخه پزشک قابل تشخیص به تزریق نمی باشند و حتما برای تزریق سرم تقویتی نیاز به نسخه پزشک وجود خواهد داشت.
۱۵) فواید سرم زدن چیست؟
سرم زدن می تواند دهیدراتاسیون بدن را با افزایش حجم مایعات درگردش کاهش دهد، در افزایش فشار خون برای بیماران با فشارخون پایین کمک کننده است و با داشتن املاح براساس نوع سرم (عمدتا حاوی سدیم و پتاسیم و کلر هستند سرم های تزریقی) در کنترل اختلالات همودینامیکی نیز تاثیرگذار است، افزایش شادابی بدن به دلیل افزایش فشارخون و کاهش تب و افزایش انرژی بدن (به دلیل افزایش قند خون در انواع سرم های قندی) از مهمترین مزیای تزریق سرم می باشد.
۱۶) آیا سرم قندی نمکی برای اسهال مفید است؟
بله، سرم قندی نمکی (سرم ۱/۳ ۲/۳ یا دکستروز سالین) با دارا بودن یون های سدیم (NA+) و کلر (CL-) می تواند علائم اختلال الکترولیتی ناشی از دفع الکترولیت را کنترل کند، از طرفی قند موجود در سرم قندی نمکی می تواند در جبران کاهش قند خون و کاهش انرژی بدن کمک کننده باشد.
۱۷) چند نوع سرم وجود دارد؟
به طورکلی ۲ نوع دسته بندی انواع سرم است که به سرم های کریستالوئیدی و کلوئیدی تقسیم می شوند، از مهمترین سرم های کریستالوئیدی می توان به نرمال سالین، سرم ۱/ ۲/۳، سرم دکستروز سالین، سرم رینگر، سرم هاف سالین، سرم مانیتول و سرم دکستروز اشاره نمود، از مهمترین سرم های کلوئیدی می توانی به سرم آلبومین، هیدروکسی اتیل استارچ و سرم های ژلاتینی اشاره نمود.
۱۸) محل های مناسب برای رگ گیری در دست کدامند؟
بهترین مکان برای رگ گیری دست از نقاط پایین به بالاست، دلیل آن save و محفوظ ماندن عروق فوقانی در مواقع مورد نیاز بعدی یا ایجاد بستر مناسب برای try های بعدی می باشد، عروق روی استخوان های متاتارس (روی دست) از نظر تکنیک رگ گیری بهترین عروق و هرچه به بالاتر بیاییم دسته بندی تنگ تر می شود؛ به صورتی که عروق وریدی رو به روی ناحیه آنتروکولیشی کوبیتال از نواحی است که معمولا یکبار امتخان می باشد، ترتیب نواحی رگ گیری به شرح رو به رو است: عروق روی دست، کت دست، عروق وریدی در روی ساعد، عروق پشت ساعد و عروق مفصل بازو و در نهایت عروق بازویی.
۱۹) کدام آمپول برای تقویت سیستم ایمنی بدن قوی است؟
قوی ترین آمپول برای تقویت سیستم ایمنی بدن؛ آمپول ویتامین سی c می باشد، زیرا مستقیما به عنوان یک آنتی اکسیدان ضد رادیکالی عمل می کند و در تقویت سیستم ایمنی موثر است، ویتامین b6 (پریدوکسین) به عنوان یکی دیگر از آمپول های ویتامینی برای تقویت سیستم ایمنی به علت تاثیر بر تکثیر لنفوسیت های T و کمک در پیامرسانی بهتر سلول های عصبی شناخته می شود، ویتامین های B12 و B9 هم افزایش تقسیم سلولی گلبول های سفید و سنتز DNA ها تاثیرگذار است.
۲۰) سرم تقویتی برای بدن چه نام دارد؟
چیزی مستقیما به عنوان یک سرمی که بتوان طبق نسخه پزشک از داروخانه تهیه کرد و به سرم تقویتی معروف باشد وجود ندارد؛ بلکه ترکیب ویتامین های قوی نظیر آمپول ویتامین سی، ب کمپلکس، سولوویت، آدامل یا تراکوتیل است که می تواند در ایجاد سرم های تقویتی کمک کننده باشد.
۲۱) چه داروهایی نباید در سرم رینگر ریخته شود؟
آمپول سفتریاکسون، آمپول آمپی سیلین و آمپول آمفوتریپسین B به دلیل ترکیب سازنده خود و بروز رسوب با کلسیم موجود در سرم رینگر نباید داخل سرم رینگر ریخته شود، تغییر رنگ و بروز رسوب های کلسیمی می تواند از نشانه های این اختلال ترکیب دارویی باشد.
۲۲) چه سرمی برای فشار خون پایین مناسب است؟
سرم نرمال سالین، سرم رینگر لاکتات، سرم رینگر و سرم والون از بهترین سرم ها برای فشارخون پایین می باشند، این سرم ها نمک کافی در حود دارند و می توانند در کشیدن آب از محیط اطراف عروق به داخل و هایپرلود کردن جریان مایعات در گردش سبب افزایش فشارخون شوند.
۲۳) سرم نرمال سالین چیست؟
سرم نرمال سالین (به انگلیسی: Normal saline serum) یک سرم ایزوتونیک با ماهیت ساختاری مایعات مشابه خون حتی از نظر غلظت و خاصیت اسمزی می باشد که به عنوان خط اول انواع سرم ها در فرآیند هیدراتیشن، رقیق سازی داروها و شستشوی انواع زخم مورد استفاده قرار می گیرد، سرم سدیم کلراید (سرم نرمال سالین) یک سرم نمکی به حساب می آید که از ترکیب ۲ کاتیون سدیم و کلر ایجاد شده است (نمک طعام) که حجم نمکی سرم نرمال سالین ۹ درصد شامل ۹ گرم نمک در ۱ لیتر آب مقطر رقیق سازی شده می باشد.
۲۴) اگر هوا وارد سرم شود چه میشود؟
اگر هوا وارد سرم شود با مایع داخل سرم ترکیب و حل می شود و هیچ مشکلی ایجاد نمی کند، اگر حباب های ریز هوا در ست سرم (شلنگ سرم) چسبیده باشد هیچ مشکلی برای فرد ایجاد نمی کند، اما اگر هوای مستقیم و در حد ۵۰ سی سی وارد رگ شود می تواند خطر آمبولی ریوی و قلبی را به همراه داشته باشد.
۲۵) علت ورم دست بعد از سرم زدن چیست؟
نشتی مایعات سرم به زیر پوست مهمترین علت ورم دست بعد از سرم زدن است، از عوامل دیگر می توان به پارگی درصدی (مثلا ۲۰% از رگ درحین رگ گیری)، حساسیت کانولا و پوست همچنین فلبیت عروقی اشاره نمود.
۲۶) چرا محل تزریق سرم میسوزد؟
دلیل اصلی سوزش اولیه ناحیه تزریق سرم به دلیل آسیب به پایانه عصاب سلول های ناحیه ورود کاتتر و تخریب آنها می باشد، از دلایل دیگر می توان به اسیدی بودن دارو اشاره نمود، از دلایل دیگر حجم سرم ورودی به رگ و سردی بیش از حد سرم هم می باشد، اگر پس از تزریق احساس سوزش دارید احتمال نشتی جزیی یا زیاد مایعات براساس علائم به زیر پوست وجود دارد.
۲۷) اگر خون وارد شلنگ سرم شود چه باید کرد؟
اگر خون وارد شلنگ سرم شد باید سرم را از قسمت غلطت گیره سرم ببندید، با یک سرنگ ۵ سی سی مقداری سرم را داخل سرنگ بکشید و سپس آن را از طریق چمبر ورود دارو (بالای آنژیوکت ها که رنگی و درپوش دار است) مستقیما به داخل رگ تزریق کنید، سپس سرم را باز کنید به مرور زمان شلنگ تمیز و رنگ خون کاسته و تمیز می شود، مهمترین دلیل آن کلات خون و داروها در آنژیوکت می باشد.
۲۸) آیا تزریق سرم برای بیماران دیابتی خطرناک است؟
خیر، سرم ها نقش درمانی گسترده برای انواع لبیماران با انواع علائم دارند، اما برای بیماران دیابتی تزریق انواع سرم های قندی می تواند خطر رایز قند خون و بروز هایپرگلایسمی را تشدید کند، از همین رو اگر فردی دیابتی است باید طبق دستور پزشک و کنترل علائم حیاتی تزریق صورت بپذیرد.
۲۹) تفاوت آنژیوکت آبی و صورتی چیست؟
آنژیوکت صورتی گیج ۲۰ و دارای سطح مقطع بزرگتر و طول بیشتر به نسبت آنژیوکت آبی که دارای گیج ۲۲ و سطخ مقطع کوچک تر بهمراه طول کوچکتر می باشد است، از همین رو از آنژیوکت آبی برای انواع رگ با سایز کوچک استفاده می شود (در زنان و کودکان و بزرگسالان حساس و بدرگ) اما آنژیوکت صورتی در مواقع موردنیاز برای لود بیشتر مایعات بدن و هیدراتاسیون سریع عروقی استفاده می شود.
۳۰) آیا در دوران بارداری میتوان سرم تقویتی زد؟
خیر، تنها درصورتی که علائم اسهال شدید، تهوع، ضعف اندامی و علائم سردرد و سرگیجه شدید بروز کند طبق دستور متخصص زنان و زایمان در حد محدود قابل تزریق می باشد، دلیل آن مواد نگهدارنده سمی مثل بنزیل الکل در ترکیب آمپول های تقویتی است که از جفت رد می شوند و باعث آسیب به جنین می گردند، همچنین ویتامین های محلول در چربی مثل ویتامین آ یا دوز بالای ب می توانند باعث ناهنجاری شدید جنینی و شوک حساسیتی شوند.
۳۱) چند روز میتوان آنژیوکت را در دست نگه داشت؟
طبق استانداردهای جهانی مدت زمان نگه داشتن آنژیوکت در دست ۷۲ ساعت یا ۳ روز از زمان نصب آن می باشد، اما اگر هرلحظه از این ساعات متوجه قرمزی یا التهاب در نواحی بالاتر یا محل نصب آنژیوکت شدید باید سریعا آنژیوکت تعویض شود.
۳۲) سرم قندی نمکی در چه مواردی مصرف میشود؟
از سرم قندی نمکی برای جبران الکترولیت و جبران قند در اسهال و استفراغ و تب بالا، به عنوان افزایش دهنده حجم در کم آبی بدن و دهیدراتاسیون عروقی، به عنوان افزایش دهنده انرژی در بیماران با ضعف اندامی و تغذیه مورد استفاده قرار می گیرد، از سرم قندی نمکی برای رقیق سازی داروهای عمومی پس از سرم نرمال سالین هم می توان استفاده نمود.
۳۳) چه داروهایی را نباید باهم داخل سرم ریخت؟
آمپول سفتریاکسون با سرم رینگر یا سرم کلسیم، آمپول دیازپام با انواع سرم های تزریقی، فنی توئین با انواع داروهای همزمان تزریقی، سدیم بی کربنات با اپی نفرین، دوپامین یا کلسیم نباید همزمان تزریق شود، فروزماید (لازیکس) با مورفین یا سایر داروهای اسیدی (اپی نفرین/دوپامین) نباید همزمان تزریق شود.
۳۴) علت کبود شدن دست بعد از کشیدن سرم چیست؟
حساسیت دارویی در ناحیه تزریق، نشتی دارو و مایعات به زیر پوست، پارگی رگ یا فلبیت علت اصلی کبود شدن دست بعد از کشیدن سرم است.
۳۵) آیا با معده خالی میتوان سرم زد؟
بله، در بیماران ناشتا (NPO) سرم به عنوان یک عامل تقویتی جهت کاهش خطرات افت فشارخون و قند خون مورد استفاده قرار می گیرد، تنها در موارد تزریق مسکن یا آنتی بیوتیک های خاص به دلیل احتمال تغییرات همودینامیکی پیشنهاد می شود از مواد قندی قبل از تزریق استفاده شود.
۳۶) تزریق سرم برای بیماران کلیوی چه عوارضی دارد؟
از مهمترین عوارض تزریق سرم خودسرانه بدون دستور پزشک برای بیماران کلیوی می توان به ادم ریوی، ادم اندامی، ادم ژنرالیزه، ادم مغزی، افزایش فشارخون و اختلالات الکترولیتی (مثلا هایپرناترمی و هایپرکالمی) می توان اشاره نمود.
۳۷) سرم مانیتول برای چه بیمارانی استفاده میشود؟
سرم مانیتول بعنوان یک سرم با اسمولاریته بالا خاصیت اسفنجی در مغز ایجاد می کند و آب اضافی مغز را به خود می کشد با این حال که از سد خونی مغزی رد نمی شود، این خاصیت می توان ادم مغزی، ادم پاپیلار، ادم چشمی را کم کند، در نتیجه در کاهش ICP و IOP بسیار کارآمد است.
۳۸) علت لرزیدن بیمار هنگام تزریق سرم چیست؟
مهمترین دلایل لرزیدن بیمار در تزریق سرم؛ سرد بودن و دمای پایین سرم تزریقی می باشد، در برخی موارد حساسیت دارویی و بروز علائم ابتدایی شوک آنافیلاکسی از دلایل مهم لرزیدن بیمار هنگام تزریق سرم است.
۳۹) آیا سرم دکستروز قند خون را بالا میبرد؟
بله، سرم دکستروز همان سرم قندی است و با تزریق آن می توان قند خون را افزایش داد، در بیماران با علائم دیابت شیرین (DM) باید تزریق سرم دکستروز با احتیاط انجام شود زیرا می تواند سبب هایپرگلایسمی شود.
۴۰) بهترین رگ برای وصل کردن سرم در کودکان کجاست؟
در کودکان بزرگتر وریدهای پشت دست و ساعد به دلیل ثبات و دسترسی آسان بهترین گزینه هستند، برای نوزادان و شیرخواران نیز وریدهای کف سر یا مچ پا به دلیل ثابت بودن و چربی کمتر انتخاب های اصلی محسوب می شوند.
۴۱) تفاوت سرم رینگر و رینگر لاکتات چیست؟
سرم رینگر دارای یون های سدیم، کلسیم، منیزیم و پتاسیم است درصورتی که سرم رینگر لاکتات دارای یون های سدیم، پتاسیم، منیزیم و کلسیم بهمراه یون لاکتات (C3H5O3) می باشد، تفاوت اصلی سرم رینگر با رینگر لاکتات این است که سرم رینگر لاکتات در بهبود علائم اسیدوز خون (اسیدوز متابولیک) و تعدیل یا تبدیل آن به آلکالوز متابولیک کمک کننده است.
۴۲) آیا تزریق سرم در منزل خطر دارد؟
خیر، تزریق سرم در منزل طبق دستورپزشک، تامین تجهیرات بهداشتی، رعایت پروتکل های بهداشتی و ایمن و انجام توسط پرستار یکی از دسته خدمات پرستاری پرکاربرد است.
۴۳) بعد از تمام شدن سرم چه مراقبت هایی لازم است؟
بعد از تزریق سرم نیاز است که علائم حیاتی مانند فشارخون، ضربان قلب، دمای بدن و سطح تنفسی پایش و چک شود، علائم سطح هوشیاری و نظارت بر علائم حساسیتی به دلیل احتمال بروز شوک آنافیلاکسی یکی دیگر از مراقبت های مهم بعد از اتمام سرم تراپی می باشد.
۴۴) چگونه خونمردگی بعد از تزریق سرم را درمان کنیم؟
پس از تزریق سرم اگر کبودی و اکیموز زیر ناحیه تزریق مشاهده شود تا ۲۴ ساعت اول از کمپرس سرد استفاده شود (هر ۲ ساعت ۳۰ دقیقه کمپرس سرد غیرمستقیم مثلا در حوله بگذارید)، پس از ۱ روز کامل بعد از تزریق سرم استفاده از کمپرس گرم و مالیدن ویتامین AD می تواند بستر ترمیم سازی را افزایش دهد.
۴۵) آیا میتوان در سرم آمپول ب کمپلکس و نوروبیون را همزمان تزریق کرد؟
خیر، آمپول نوروبیون در تزریق داخل سرم می توان علائم فلاشینگ، بی قراری و شوک آنفافیلاکسی را بهمراه داشته باشد، اما تزریق آمپول بکمپلکس داخل سرم یکی از مهمترین انواع سرم های تقویتی را ایجاد می کند.
۴۶) اگر سرم زیر پوست برود چه اقدامی باید انجام داد؟
باید سریعا جریان سرم را قطع کنید، آنژیوکت را بلافاصله خارج کنید و ناحیه تزریق را بفشارید، دست را بالاتر از سطح قلب نگه دارید تا مقادیری از دارو و سرم براساس جاذبه جذب شود، درنهایت برای کنترل علائم خونمردگی و اکیموز ابتدایی ابتدا تا ۲۴ ساعت اول از کمپرس غیرمستقیم سرد استفاده کنید و سپس از ۱ روز بعد از بروز علائم از کمپرس گرم استفاده کنید، در طول خواب بهتر است دست بالاتر از سطح بدن باشد.
۴۷) علت افت فشار ناگهانی هنگام سرم زدن چیست؟
علت اصلی هایپوتانسیون پس از تزریق سرم تحریکات ناشی از وازوواگال می باشد که دلیل اصلی آن ترس و اضطراب در حین رگ گیری می باشد، از دلایل دیگر می توان به حساسیت های دارویی، بروز احتمالی شوک آنافیلاکسی یا تاثیرات دارویی اشاره نمود.
۴۸) آیا سرم آمینو اسید نیاز به تست حساسیت دارد؟
خیر، سرم آمینو اسید نیاز به تست حساسیت ندارد اما به دلیل احتمال بروز واکنش های تب زا، حساسیتی، همودینامیکی (افت فشرخون و ضربان قلب) بهتر است تزریق این سرم در محدوده ۴ الی ۶ ساعت تزریق شود.
مهمترین تفاوت وسایل و نکات بهداشتی تجهیزات سرم تراپی
۱) تفاوت ست سرم معمولی با میکروست چیست؟
ست سرم ابزاری بهداشتی و استریل از تجهیزات پزشکی می باشد که در هدایت سرم از کیسه سرم تا آنژیوکت نقش دارد، درصورتی که میکروست با دارابودن فضایی برای تجمع سرم (حدود ۱۰۰ سی سی) و خروجی کوچک می تواند هدایت سرم از کیسه سرم تا آنژیوکت را با سرعت آهسته تر هدایت کند (میکروست فضایی دارد برای رقیق سازی داروهای حساس).
۲) تاریخ انقضای سرم را از کجا بفهمیم؟
روی هر سرم برچسبی وجود دارد که عمدتا در گوشه سمت چپ و بالا با زبان و نوشتار انگلیسی درخصوص تاریخ تولید PD (Production Date) و EXD (Expiration date) نوشته شده است؛ مثلا ۱۶/APRIL/2026 و شما باید این تاریخ را با تاریخ روز مقایسه بررسی کنید.
۳) آیا استفاده از سرم تاریخ مصرف گذشته خطرناک است؟
گذشتن تاریخ انقضای سرم می تواند از سرم و مایع تزریقی داخل آن یک ترکیب نامناسب با میکروارگانیسم های خطرناک نظیر باکتری ها و قارچ ها ایجاد کند که تزریق آن به هیچ وجه توصیخ نمی شود و خطر بروز سپسیس را تشدید می کند، همچنین تغییرات شیمیایی محلول و تجزیه محفظه پلاستیکی سموم خطرناک را وارد گردش خون بیمار می کند.
چالش های رگ گیری و آنژیوکت (بد رگی و درد دست)
۱) چرا رگ برای سرم پیدا نمی شود؟
کم آبی شدید بدن، افت فشار خون و سرما باعث انقباض و خوابیدن کامل دیواره رگ ها می شوند، علاوه بر این چاقی، شیمی درمانی مکرر یا رگ گیری های پیاپی باعث می شود دیواره عروق اسکاردار، شکننده و نامرئی شود.
۲) رگ گیری در کدام قسمت دست درد کمتری دارد؟
سطح قدامی ساعد به دلیل تراکم کمتر گیرنده های درد و ضخامت مناسب پوست کمترین درد را دارد، در حالی که پشت دست و ناحیه مچ به خاطر نزدیکی به تاندون ها و عصب های حسی بسیار حساس تر و دردناک تر هستند.
۳) علت پاره شدن رگ هنگام وصل کردن سرم چیست؟
شکنندگی دیواره عروق به دلیل کهولت سن، زاویه نادرست ورود سوزن و انتخاب آنژیوکت با قطر بزرگ از دلایل اصلی پاره شدن رگ دست می باشند، از دلایل دیگر می توان به تکان خوردن ناگهانی دست بیمار یا بستن بیش از حد محکم تورنیکه فشار داخل رگ را بالا برده و آن را پاره می کند.
۴) چرا از رگ پا برای تزریق سرم استفاده میشود؟
زمانیکه دسترسی به عروق دو دست محدود شود یا نتوان از آنها رگگیری را انجام داد گزینه های بعدی عروق پا می باشند که برای تزریق سرم می توان استفاده نمود.
۵) آیا سوزن آنژیوکت تا پایان سرم داخل رگ میماند؟
خیر، آنژیوکت دارای یک پوشش پلاستیکی استریل و غیرتب زا است که پس از رگ گیری داخل رگ می ماند و سوزن بیرون کشید می شود، اگر نگران شکستگی سوزن در حین تزریق سرم هستید اگر پرستار شما از آنژیوکت برایتان استفاده کرده است نگران نباشید، چون آن چیزی که داخل عروق شماست پلاستیک است نه سوزن.
۶) برای رگ گیری از کودکان چه ترفندی وجود دارد؟
برای رگ گیری موفق از کودکان، بی حس کردن موضع با کرم لیدوکائین پی بیست دقیقه قبل، گرم کردن موضع برای گشاد شدن وریدها، استفاده از آنژیوکت های بسیار ظریف مثل زرد گیج ۲۴، و پرت کردن حواس کودک با ابزارهای تصویری یا تنفس عمیق بهترین روش های علمی برای کاهش انقباض رگ و تسکین کامل درد هستند.
علائم نگران کننده و عوارض حین و بعد از تزریق
۱) چرا خون داخل لوله سرم بالا می آید؟
دلیل اصلی بالا آمدن خون در لوله سرم پایین قرار گرفتن سرم از ناحیه تزریق (ورود سوزن) است (زیاد شدن فشار وریدی به نسبت فشار وارده از مایع سرم بر سطح مقطع ورودی آنژیوکت)، یکی از دلایل دیگ بسته شدن رگ و بازگشت خون به داخل لوله است که اگر با سوزت پس از تزریق سرم سوراخ شود این عامل مشاهده نخواهد شد.
۲) اگر سرعت قطره های سرم خیلی تند باشد چه خطری دارد؟
سرعت بیش از حد باعث اضافه بار مایعات در گردش خون، ادم حاد ریه، نارسایی قلبی و تنگی نفس شدید می شود، در صورت وجود دارو، ورود ناگهانی آن به خون می تواند آریتمی کشنده قلبی، شوک و ایست قلبی ایجاد کند.
۳) علت سفت شدن رگ دست بعد از کشیدن سرم چیست؟
علت اصلی سفت شدن رگ دست بعد از کشیدن سرم بروز ترومبوفلبیت ناشی از تحریک دیواره رگ به دلیل حساسیت به کانولای تزریق یا داروهای دریافتی می باشد، بهتر است تا ۲۴ ساعت از کمپرس یخ و پس از آن تا ۱۲ الی ۲۴ ساعت از کمپرس گرم استفاده کنید.
۴) آیا سرازیر شدن سرم روی زمین یا لباس خطر دارد؟
اگر سرم ساده مثل نرمال سالین باشد هیچ خطری ندارد و فقط باعث خیس شدن لباس یا زمین می شود، اما اگر داخل آن داروهای پرخطر مثل شیمی درمانی یا آنتی بیوتیک های قوی باشد می تواند حساسیت پوستی و آلودگی محیطی ایجاد کند.
۵) چرا بعد از وصل شدن سرم احساس طعم دارو در دهان میکنیم؟
داروهای تزریقی بلافاصله وارد جریان خون شده و به مویرگ های مخاط دهان و جوانه های چشایی زبان می رسند، همچنین مقداری از مولکول های فرار دارو از طریق گردش خون ریوی وارد هوای بازدمی شده و گیرنده های بویایی و چشایی را تحریک می کنند.
داروها، مکمل ها و تداخلات داخل سرم
۱) آیا تزریق همزمان دگزامتازون و کترولاک در سرم مجاز است؟
تزریق همزمان این دو دارو توصیه نمی شود، زیرا هر دو به شدت به مخاط معده آسیب می زنند و خطر خونریزی شدید گوارشی را چند برابر می کنند، مصرف همزمان کورتون و داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی فشار مضاعفی به کلیه ها وارد کرده و خطر نارسایی حاد کلیوی را بالا می برد.
۲) علت رسوب کردن یا کدر شدن دارو داخل سرم چیست؟
علت اصلی تغییر ناگهانی پی اچ و ناسازگاری شیمیایی بین داروی اسیدی و قلیایی است که باعث نامحلول شدن ذرات دارو می شود، همچنین واکنش یون های کلسیم موجود در سرم با داروهایی مثل سفتریاکسون منجر به تشکیل کریستال های رسوبی خطرناک و کدر شدن فوری سرم می گردد.
۳) برای سرماخوردگی شدید چه سرمی تجویز میشود؟
سرم ایزوتونیک مثل نرمال سالین یا یک سوم دو سوم برای جبران کم آبی بدن و رقیق کردن ترشحات بهترین گزینه است، پزشک معمولا بر اساس علائم، داروهای ضدتب، ضددرد و ضدتهوع را در صورت نیاز به این سرم اضافه می کند تا بی حالی بیمار سریع برطرف شود.
شرایط بالینی خاص و بیماری ها
۱) آیا برای افراد مسن تزریق سرم محدودیت حجمی دارد؟
خیر، سرم های تقویتی و ویتامین ها کالری قابل توجهی ندارند و مستقیما باعث افزایش بافت چربی یا چاقی نمی شوند، تنها اتفاقی که می افتد بهبود وضعیت متابولیسم و رفع بی اشتهایی ناشی از ضعف است که ممکن است موقتا اشتهای فرد را بیشتر کند.
۲) بیماران قلبی در روز چقدر مجاز به دریافت سرم هستند؟
برای بیماران قلبی نسخه ثابتی نیست و حجم مجاز بر اساس کسر تخلیه قلب تعیین می شود، اما معمولا مصرف مایعات به کمتر از یک تا یک و نیم لیتر در روز محدود است، تزریق سرم در این افراد باید با میکروست، با سرعت بسیار کند و فقط در شرایط اورژانسی انجام شود تا از خطراتی مثل ورم ریه پیشگیری گردد.
۳) بهترین سرم برای رفع بی حالی بعد از شیمی درمانی چیست؟
سرم نرمال سالین همراه با الکترولیت ها و آمپول های ب کمپلکس یا ضد تهوع بهترین گزینه برای هیدراتاسیون است، این ترکیب بدون ایجاد بار اضافی روی کلیه ها، اثرات سمی داروها را دفع کرده و بی حالی ناشی از کم آبی را رفع می کند.
در زمان مسمومیت غذایی و استفراغ مداوم چه سرمی تزریق میشود؟
سرم رینگر لاکتات یا نرمال سالین برای جبران آب و سدیم و کلر از دست رفته تزریق می شود، داخل سرم معمولا آمپول اندانسترون یا متوکلوپرامید برای مهار استفراغ و پنتوپرازول برای کاهش اسید معده اضافه می کنند.
۴) آیا در حالت تب بالا میتوان سرم وصل کرد؟
وصل کردن سرم نرمال سالین یا رینگر برای جبران آب از دست رفته ناشی از تعریق و دفع سموم عالی است، درواقع مسیر رگی مناسبی برای تزریق سریع داروهای ضد تب مثل استامینوفن یا آپوتل فراهم می کند و حرارت بدن را پایین می آورد.
خدمات و شرایط تزریق سرم در خانه
۱) چطور از استریل بودن تجهیزات تزریق در خانه مطمئن شویم؟
برای اطمینان از استریل بودن وسایل تزریق در خانه ابتدا باید بسته بندی سرنگ، آنژیوکت و ست سرم کاملا سالم، خشک و دارای پلمب کارخانه باشد و تاریخ انقضای آن ها با دقت بررسی شود. در مرحله بعد مایع داخل سرم و ویال داروها نباید هیچ گونه تغییر رنگ، ذرات معلق یا کدر شدگی داشته باشد و در نهایت رعایت بهداشت توسط فرد تزریق کننده از جمله ضدعفونی دست ها، پوشیدن دستکش یک بار مصرف جدید و ضدعفونی دقیق محل رگ گیری با پد الکلی نشان دهنده حفظ کامل شرایط استریل است.
۲) آیا برای وصل کردن سرم در خانه به پایه سرم نیاز است؟
خیر، استفاده از گیره لباس یا چوب رختی و آویزان کردن آن بر یک سطح اتکاء ایمن می تواند نیاز شما را مرتفع کند.
۳) در صورت بروز حساسیت شدید دارویی در خانه چه باید کرد؟
فورا جریان سرم را قطع کنید، مسیر رگ را باز نگه دارید و بدون معطلی با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید، در صورت وجود تنگی نفس یا افت فشار شدید بیمار را به پشت بخوابانید، پاهایش را بالا ببرید.
۴) اعزام پرستار برای تزریق سرم در منزل چقدر طول میکشد؟
معمولا از زمان درخواست پرستار در ایام شلوغ و پرترافیک (۱ ساعت) و در تعطیلات و بارترافیکی اندک در سطح تهران نهایتا ۳۰ دقیقه یا کمتر زمان خواهد برد.
۵) آیا هزینه تزریق سرم در خانه شامل بیمه تکمیلی میشود؟
بله، تمامی موارد پرداختی شامل تعرفه بیمه می شود و شما برای پرداخت بیمه نیاز به فاکتور بیمه دارید که می توانید از شرکت ارائه دهنده آن را دریافت کنید.
توضیحاتی در خصوص مرجع پاسخگویی به سوالات تزریق سرم
تمامی سوالات فوق از تجربیات پزشکان درمان تو (جناب آقای دکتر حکمت، جناب آقای دکتر سراجی، جناب آقای دکتر میری، جناب آقای دکتر زارعی، خانم دکتر بابالو، خانم دکتر نقاش و جناب آقای دکتر سرمدی) همچنین تحقیق در فضای تکست های جهانی، پروتکل های تزریقات ایمن و مطالعه متون وبسایت های معتبر پزشکی مانند کلیولند کلینیک، nationwidechildrens، ameripharmainfusioncenter، مدیکال نیوزتودی، کتابخانه بین المللی سلامت (NIH و NCBI) و gialliance برداشته شده و برای شما گردآوری، ترجمه و ارائه شده است تا بتوانیم نگرانی های شما را در این خصوص کاهش دهیم، امیداریم از آنها نهایت استفاده را ببرید و این محتوا را تمام نمی کنیم و باز می گذاریم تا زمانی که درمان تو فعال و پابرجاست درخصوص نکات مهم در رابطه با تزریق سرم؛ سوال از شما باشد و جواب از ما، منتظرتان خواهیم بود…
دکتر علی سراجی دانش آموخته رشته دکتری حرفه ای پزشکی عمومی در دانشگاه علوم پزشکی قزوین می باشد، اکنون دانشجوی سال آخر رشته جراحی عمومی می باشد و در امر نویسندگی مطالب مرکز درمان تو نیز فعالیت و نظارت دارد.