سرم دکستروز سالین

زمان تقریبی مورد نیاز برای مطالعه: 18 دقیقه

سرم دکستروز سالین از دسته سرم های هایپرتونیک/ایزوتونیک است که از دکستروز ۵٪ و سدیم کلراید ۰.۹٪ ساخته شده است، این سرم بعنوان یک سرم قندی و حجمی شناخته می شود و هم طبق نظر پزشک در افزایش حجم تاثیرگذار است و هم در افزایش قند موثر می باشد (اگرچه که سرم نرمال سالین یا سرم رینگر خط اول درمان دهیدراتاسیون هستند اما قند ندارند)، سرم دکستروز سالین در حجم های مختلف ۲۵۰ سی سی، ۵۰۰ سی سی و ۱۰۰۰ سی سی در دسترس می باشد و به این واسطه میتوان حجم کافی از دارو را براساس وزن و BMIINDEX برای بیمار تجویز نمود، از عوارض مهم سرم دکستروز سالین می توان به: افزایش قند خون، اختلال سدیم و آب، اضافه بار مایعات و در بیماران قلبی یا کلیوی تشدید ادم و تنگی نفس اشاره نمود که از مهمترین ممنوعیت مصرف نیز می توان به هیپرگلیسمی (قند خون بالا)، کمای دیابتی (DKA)، ادم ریوی، نارسایی شدید قلبی (CHF) یا کلیوی و حساسیت به ذرت (منشأ دکستروز) اشاره نمود، تزریق سرم دکستروز سالین که با نام دکستروز سدیم کلراید هم معروف است فقط طبق دستور و معاینه بالینی باید صورت بپذیرد و استفاده خودسرانه آن می تواند در بروز عوارض اعلام شده (و حتی خطرناک تر) موثر باشد، از مرکز درمان در منزل درمان تو در این مقاله آموزشی با شما خواهیم بود تا در رابطه با مهمترین نکات دارویی این سرم پرمصرف، مهمترین مراقبتهای پرستاری و نکات ایمنی تزریق بهمراه روش های امن تهیه و قیمت آن با شما صحبت کنیم تا با دیدگاه کامل بتوانید آن را بشناسید، با ما تا انتهای مطالب همراه باشید و اگر هر قسمت از محتوا سوالی ذهنتان را درگیر کرده است می توانید از طریق راه های ارتباطی و بخش کامنت انتهای مطلب آن را با ما درمیان بگذارید.

پیشنهاد درمانی: دریافت خدمات تزریقات در منزل تهران با اعزام پرستار بیمارستان و دستور پزشک/بهداشتی و ایمن.

سرم دکستروز سالین چیست؟

سرم دکستروز سالین یک محلول ترکیبی تزریقی حاوی دکستروز ۵ درصد و سدیم کلراید ۰.۴۵ یا ۰.۹ درصد است که به عنوان منبع تامین کالری، آب و الکترولیت های ضروری سدیم و کلر برای بیماران نیازمند به تغذیه وریدی استفاده می شود. این سرم علاوه بر هیدراتاسیون، با فراهم کردن تقریبا ۱۷۰ کیلوکالری در هر لیتر به پیشگیری از کتوز ناشی از گرسنگی کمک می کند و بر اساس غلظت سدیم کلراید به کار رفته در آن، در دسته محلول های ایزوتونیک یا هایپرتونیک قرار می گیرد که کاربرد وسیعی در جبران مایعات از دست رفته بدن دارد، عمده مصرف سرم دکستروز سالین بعنوان یک محلول هایپرتونیک با ترکیب سدیم کلراید شناخته میشود و اگر به جای %۰.۹ درصد سدیم کلراید سرم دکستروز سالین دارای .۴۵% سدیم کلراید باشد فرم ایزوتونیک آن حاصل می شود، برای افرادی که هم به حجم نیاز دارند و هم به قند ترکیب سرم دسکتروز سالین می تواند ترکیب مناسبی باشد.

پیشنهاد ویژه درمانی: ویزیت دکتر در منزل تهران با اعزام پزشک متخصص و عمومی.

سرم دکستروز سالین برای چیست؟

سرم دکستروز سالین برای تامین همزمان آب، سدیم، کلر و مقدار محدودی انرژی در بیمارانی استفاده می شود که به دریافت خوراکی کافی دسترسی ندارند یا دچار کمبود خفیف مایعات و الکترولیت ها هستند. این محلول می تواند به عنوان مایع نگهدارنده، پیشگیری از کتوز ناشی از گرسنگی و کمک به تامین نیازهای پایه بدن به کار رود؛ اما برای احیای سریع حجم داخل عروقی، درمان شوک یا جبران کمبود شدید مایعات انتخاب مناسبی نیست و مصرف آن باید با توجه به غلظت سدیم، وضعیت قند خون، عملکرد قلب و کلیه بیمار و تجویز پزشک انجام شود، برای اینکه واضح تر متوجه شوید که کاربرد اساسی سرم دکستروز سالین چیست به لیست زیر توجه کنید:

• تامین آب بدن در کم آبی ها و دهیدراتاسیون های حجمی
• جبران الکترولیت ها در بیماران با هایپوناترمی و هیپوکلرمی
• تامین کالری محدود برای بیماران NPO یا ناشتا برای دوره خاصی مثلا جراحی
• پیشگیری از کتوز (جلوگیری از اسیدی شدن خون بر اثر سوختن چربی ها)
• مایع درمانی نگهدارنده Maintenance
• مناسب تغذیه ناکافی بیماران با علائم دیسفاژی، اختلال در بلع و آسیب های گوارشی و مغزی.

پیشنهاد مطالعه بیشتر: در خصوص سرم قندی نمکی ۱/۳ ۲/۳ چه می دانید؟

ترکیبات سرم دکستروز سالین چیست؟ (فرمول دارویی و ساختار)

سرم دکستروز سالین معمولا در دو نوع رایج تولید می شود: دکستروز ۵ درصد در سدیم کلراید ۰.۴۵ درصد با نام های D5 ½ NS، دکستروز نیم سالین یا قندی نمکی نیمه که در هر لیتر آن ۵۰ گرم دکستروز بی آب با فرمول C₆H₁₂O₆ (یا حدود ۵۵ گرم دکستروز مونوهیدرات معادل ۵۰ گرم دکستروز بی آب) و ۴.۵ گرم سدیم کلراید با فرمول NaCl وجود دارد؛ و دکستروز ۵ درصد در سدیم کلراید ۰.۹ درصد با نام های D5NS، دکستروز نرمال سالین یا قندی نمکی کامل که در هر لیتر حاوی ۵۰ گرم دکستروز بی آب و ۹ گرم سدیم کلراید است؛ بنابراین در حجم ۵۰۰ میلی لیتری، مقادیر یادشده نصف می شوند، یعنی به ترتیب ۲۵ گرم دکستروز همراه ۲.۲۵ یا ۴.۵ گرم نمک، و در کیسه ۲۵۰ میلی لیتری نیز ۱۲.۵ گرم دکستروز همراه ۱.۱۲۵ یا ۲.۲۵ گرم نمک وجود دارد؛ نام های رایج سرم دکستروز سالین با سرم دکستروز نمکی یا سرم دکستروز نرمال سالین هم شناخته می شود، سرم دکستروز سالین در حجم های ۲۵۰ سی سی، ۵۰۰ سی سی و ۱۰۰۰ سی سی در دسترس است.

پیشنهاد ویژه درمانی: دریافت ویزیت پزشک داخلی در منزل تهران از پزشکان مجرب و دانشگاهی مرکز درمان تو.

انواع سرم دکستروز سالین به چند دسته تقسیم بندی می شود؟

با توجه به رقت نوع قند و نمک ترکیبی در سرم دکستروز سالین ما می توانیم شاهد ۲ نوع سرم باشیم، در نوع اول نمک شامل ۰.۹ درصد نمک nacl است و در نوع دوم نمک شامل .۴۵% می باشد که نوع اول سرم را هایپرتونیک می کند (هم قند و هم نمک کامل) و نوع دوم نیز سرم ایزوتونیک است که در تجویز نوع سرم پزشک به علائم مهم بیمار نظیر عملکرد کلیه، ادم اندامی و output بیمار توجه می کند، انواع سرم دکستروز سالین به شرح زیر است:

۱) سرم دکستروز سالین ۰.۹% ۵%

سرم دکستروز سالین ۵٪ در سدیم کلراید ۰.۹٪ که با نام های دکستروز نرمال سالین، قندی نمکی کامل و D5NS شناخته می شود، در حجم های ۲۵۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلی لیتر (۱ لیتر) عرضه می گردد؛ در هر ۱۰۰ میلی لیتر از این محلول، ۵ گرم دکستروز و ۰.۹ گرم سدیم کلراید وجود دارد، بنابراین کیسه های ۲۵۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلی لیتری به ترتیب حاوی ۱۲.۵، ۲۵ و ۵۰ گرم دکستروز و نیز ۲.۲۵، ۴.۵ و ۹ گرم سدیم کلراید هستند. این محلول از نظر اسمولاریته هایپرتونیک است و برای جبران سریع حجم خون در شوک مناسب نیست؛ در هایپرگلیسمی کنترل نشده یا کتواسیدوز دیابتی، هایپرناترمی، هایپرکلرمی، ادم ریوی، ادم محیطی شدید، نارسایی قلبی یا کلیوی همراه با احتباس مایع و کاهش شدید ادرار باید از مصرف آن پرهیز شود (مگر اینکه پزشک براساس صلاح درمانی آن را تجویز کند) زیرا می تواند قند خون، سدیم و کلر را افزایش داده و علائمی مانند ورم، افزایش فشار خون، تنگی نفس یا بدتر شدن نارسایی قلبی ایجاد کند.

۲) سرم دکستروز سالین ۰.۴۵% ۵%

سرم دکستروز سالین ۵٪ در سدیم کلراید ۰.۴۵٪ که با نام های دکستروز نیم سالین، قندی نمکی نیمه و D5 ½ NS شناخته می شود، در حجم های ۲۵۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلی لیتر (۱ لیتر) عرضه می گردد؛ هر ۱۰۰ میلی لیتر آن حاوی ۵ گرم دکستروز و ۰.۴۵ گرم سدیم کلراید است، بنابراین کیسه های ۲۵۰، ۵۰۰ و ۱۰۰۰ میلی لیتری به ترتیب دارای ۱۲.۵، ۲۵ و ۵۰ گرم دکستروز و نیز ۱.۱۲۵، ۲.۲۵ و ۴.۵ گرم سدیم کلراید هستند. اسمولاریته این محلول در کیسه حدود ۴۰۶ میلی اسمول در لیتر و در ابتدا هایپرتونیک است، اما پس از مصرف گلوکز در بدن اثر فیزیولوژیک نسبتا هیپوتونیک پیدا می کند؛ به همین علت برای احیای حجم در شوک یا کم آبی شدید مناسب نیست. مصرف آن در هیپوناترمی، افزایش فشار داخل جمجمه یا خطر ادم مغزی، نارسایی شدید قلبی یا کلیوی همراه با احتباس مایع، ادم ریوی، هایپرگلیسمی کنترل نشده، کتواسیدوز دیابتی و حساسیت شناخته شده به فرآورده های مشتق از ذرت ممنوع یا نیازمند احتیاط و پایش دقیق پزشک است.

پیشنهاد مطالعه بیشتر: سرم اینترلیپید چیست و چه کاربردی داد؟

آیا سرم دکستروز سالین ایزوتونیک است؟

سرم دکستروز سالین یک نوع ثابت ندارد و تونسیته آن به غلظت سدیم کلراید بستگی دارد؛ محلول های رایج دکستروز ۵٪ در نیم سالین ۰.۴۵٪ (D5 ½ NS) و دکستروز ۵٪ در نرمال سالین ۰.۹٪ (D5NS) در زمان تزریق، به دلیل وجود گلوکز، از نظر اسمولاریته هایپرتونیک هستند. با این حال، گلوکز پس از ورود به بدن به سرعت مصرف یا متابولیزه می شود؛ در نتیجه D5 ½ NS از نظر اثر بالینی به محلولی نسبتا هیپوتونیک تبدیل می شود، اما D5NS پس از مصرف گلوکز اثری نزدیک به ایزوتونیک دارد، زیرا نرمال سالین باقی مانده ایزوتونیک است. بنابراین، دکستروز سالین به طور کلی برای احیای فوری حجم خون در شوک یا کم آبی شدید انتخاب اول نیست.

D5W (dextrose 5% in water) is a crystalloid isotonic IV fluid with a serum osmolality of 252 mOsm/L. D5W is initially an isotonic solution and provides free water when dextrose is metabolized (making it a hypotonic solution), expanding the ECF and the ICF.

ترجمه فارسی:

D5W (دکستروز ۵٪ در آب) یک مایع کریستالوئیدی و ایزوتونیک برای تزریق وریدی است که اسمولالیته سرمی آن ۲۵۲ میلی‌اسمول بر لیتر می‌باشد. D5W در ابتدا یک محلول ایزوتونیک است، اما پس از متابولیزه شدن دکستروز، آب آزاد فراهم می‌کند (که آن را به محلولی هیپوتونیک تبدیل می‌سازد) و موجب افزایش حجم مایعات خارج‌سلولی (ECF) و داخل‌سلولی (ICF) می‌شود.

به نقل از nurseslabs.com

پیشنهاد ویژه درمانی: سونوگرافی در منزل تهران با اعزام پزشک باتجربه سونوگرافی.

سرم دکستروز سالین برای چی خوبه؟ (کاربردهای سرم دکستروز سالین)

باتوجه به ساختار سرم دکستروز سالین در علائم کمبود آب بدن، کمبود قند ناشی از اختلال در تغذیه و همچنین اختلالات تغذیه ای می توان از سرم دکستروز سالین طبق دستور پزشک استفاده نمود، برای افزایش آگاهی شما ما دسته ای از مهمترین کاربردهای سرم دکستروز سالین را تنظیم کرده ایم تا با دیگاه کامل تر بتوانید مهمترین کاربردهای آن را آگاه شوید، سرم دکستروز سالین برای موارد زیر مناسب است:

مورد	کاربرد سرم دکستروز سالین	نکته مهم
۱	تامین آب و الکترولیت ها	پایش ورم، سدیم خون و علائم اضافه بار مایع
۲	پیشگیری از کتوز ناشی از گرسنگی	در دیابتی ها کنترل قند خون ضروری است
۳	مایع درمانی نگهدارنده	سرعت انفوزیون باید با سن و بیماری زمینه ای تنظیم شود
۴	بیمار با دریافت غذایی ناکافی	فقط نقش حمایتی دارد و جایگزین تغذیه کامل نیست
۵	قبل یا بعد از برخی اقدامات درمانی	در بیماران قلبی و کلیوی با احتیاط بیشتر
۶	کمک به حفظ مسیر وریدی	انتخاب سرم باید بر اساس هدف درمان باشد
۷	جبران کم آبی خفیف	برای کم آبی شدید یا شوک مناسب نیست
۸	دریافت کنترل شده سدیم و گلوکز	پایش قند، سدیم، فشار خون و ادرار فراموش نشود

۱) سرم دکستروز سالین برای تامین آب و الکترولیت ها

وقتی بیمار به هر دلیل دریافت خوراکی کافی ندارد، این سرم می تواند بخشی از نیاز بدن به مایعات و الکترولیت های اصلی مثل سدیم و کلر را جبران کند. مزیتش این است که فقط آب خالی وارد بدن نمی کند و از رقیق شدن بیش از حد مایعات هم تا حدی جلوگیری می شود. در عین حال باید علائم اضافه بار مایع، ورم و وضعیت سدیم خون پایش شود.

۲) سرم دکستروز سالین برای پیشگیری از کتوز ناشی از گرسنگی

در بیماری که چند ساعت تا چند روز تغذیه مناسب نداشته، بدن ممکن است به سمت مصرف چربی ها و تولید کتون برود. وجود دکستروز در این محلول کمک می کند مقدار کمی انرژی سریع در اختیار بدن قرار بگیرد و احتمال کتوز کاهش یابد. این اثر مفید است، اما در بیماران دیابتی یا افراد با قند خون بالا باید قند خون مرتب کنترل شود.

۳) سرم دکستروز سالین برای مایع درمانی نگهدارنده

در بسیاری از بیماران بستری که فعلا نمی توانند مایعات کافی بنوشند، این سرم به عنوان مایع نگهدارنده استفاده می شود تا بدن وارد کم آبی تدریجی نشود. نکته مهم این است که سرعت انفوزیون باید با سن، وزن، عملکرد کلیه و بیماری زمینه ای تنظیم شود، چون تجویز بیش از حد می تواند دردسرساز شود.

۴) سرم دکستروز سالین برای بیمارانی که دریافت غذایی ناکافی دارند

وقتی بیمار بی اشتها است، تهوع دارد یا موقتا امکان تغذیه مناسب ندارد، این محلول می تواند به طور کوتاه مدت کمی انرژی و مایع در اختیار بدن قرار دهد. البته نباید آن را جایگزین تغذیه کامل دانست، چون کالری و مواد مغذی آن محدود است و فقط نقش حمایتی دارد.

پیشنهاد درمانی: ویزیت متخصص عفونی در منزل تهران (انجام آزمایش و چکاپ کامل).

۵) سرم دکستروز سالین برای دوره قبل یا بعد از بعضی اقدامات درمانی

گاهی در شرایطی مثل قبل یا بعد از برخی اعمال یا در زمان محدودیت موقت تغذیه خوراکی، این سرم برای حفظ وضعیت مایعات و جلوگیری از افت انرژی خفیف استفاده می شود. مزیتش این است که همزمان چند نیاز پایه را تا حدی پوشش می دهد، ولی در بیماران قلبی، کلیوی یا افراد مستعد ادم باید با احتیاط بیشتری تجویز شود.

۶) سرم دکستروز سالین برای کمک به حفظ مسیر وریدی

در بعضی بیماران، این محلول می تواند برای باز نگه داشتن مسیر وریدی و تامین تدریجی مایع استفاده شود، به ویژه وقتی قرار است دارو یا مراقبت های بعدی از همان مسیر انجام شود. با این حال انتخاب نوع سرم باید بر اساس هدف درمان باشد، چون برای همه شرایط بهترین گزینه نیست و گاهی نرمال سالین یا رینگر مناسب تر است.

۷) سرم دکستروز سالین برای جبران کمبود خفیف مایعات

اگر کم آبی بیمار خفیف باشد و همزمان نیاز به کمی انرژی و الکترولیت وجود داشته باشد، این سرم می تواند مفید باشد. اما در کم آبی شدید، افت فشار واضح یا شوک، انتخاب ایده آل نیست؛ چون افزایش حجم داخل عروقی با آن به سرعت و قدرت محلول های مناسب احیا انجام نمی شود. اینجا همان جایی است که انتخاب اشتباه سرم می تواند نتیجه درمان را ضعیف کند.

۸) سرم دکستروز سالین برای برخی بیماران نیازمند دریافت کنترل شده سدیم و گلوکز

در بعضی شرایط، پزشک می خواهد بیمار هم مقدار مشخصی سدیم دریافت کند و هم از دکستروز برای حمایت متابولیک خفیف بهره ببرد. در این حالت دکستروز سالین می تواند انتخاب هدفمند و حساب شده ای باشد. نکته ایمنی مهم این است که پایش قند خون، سدیم، حجم ادرار، فشار خون و علائم احتباس مایع فراموش نشود، چون همین سرم مفید اگر بی حساب تجویز شود، می تواند باعث افزایش قند، ورم یا تشدید مشکلات قلبی و کلیوی شود.

پیشنهاد مطالعه بیشتر: نام بهترین سرم تقویتی چیست؟

آیا تزریق سرم دکستروز سالین بدون نسخه پزشک امکان پذیر است؟

سرم دکستروز سالین به هیچ وجه نباید بدون تجویز و دستور پزشک تزریق شود، چون این محلول با وجود کاربرد درمانی، در صورت مصرف نادرست می تواند باعث احتباس مایعات (تشدید ادم مغزی، ژنرالیزه، پاپیلار)، افزایش قند خون (احتمال بروز کتواسیدوز دیابتی)، بر هم خوردن تعادل سدیم و سایر الکترولیت ها (احتمال بروز تشنج و پارستزی)، تشدید ورم، بالا رفتن فشار بر قلب (افزایش pap شریان ریوی و تنگی نفس) و کلیه و حتی بدتر شدن تنگی نفس در بیماران مستعد شود؛ به همین دلیل نوع سرم، حجم تزریق و سرعت انفوزیون باید حتما بر اساس وضعیت بالینی، بیماری های زمینه ای و نظر پزشک تعیین شود.

Prescription Requirements: In some jurisdictions, IV fluids fall under the category of prescription medications, necessitating a valid prescription from a licensed healthcare provider for their acquisition.

الزامات نسخه: در برخی حوزه‌های قضایی، مایعات داخل وریدی تحت دسته داروهای تجویزی قرار می‌گیرند و برای تهیه آنها نیاز به نسخه معتبر از یک ارائه دهنده خدمات درمانی دارای مجوز است.

به نقل از driphydration.com

قبل از استفاده از سرم دکستروز سالین به چه آزمایشات و مستندات درمانی نیاز است؟

پیش از استفاده از سرم دکستروز سالین، ابتدا باید نسخه و دستور پزشک، تشخیص و علت تجویز، سوابق بیماری، فهرست داروهای مصرفی و حساسیت های دارویی بررسی شود؛ از نظر آزمایشگاهی نیز معمولاً اندازه گیری قند خون، سدیم، پتاسیم، کلر، اوره و کراتینین و در بیماران دیابتی یا بدحال، بررسی گازهای خون و وضعیت اسید و باز ضرورت دارد. همچنین ارزیابی فشار خون، وزن، میزان ادرار، علائم کم آبی یا اضافه بار مایعات و سابقه نارسایی قلبی یا کلیوی اهمیت دارد. نوع و تعداد آزمایش ها برای همه بیماران یکسان نیست و بر اساس سن، وضعیت عمومی، بیماری زمینه ای، حجم و غلظت سرم و مدت درمان توسط پزشک تعیین می شود.

پیشنهاد درمانی: تعویض سوند در منزل تهران /بهداشتی و اصولی تحت نطارت پزشک، برای دریافت اطلاعات دقیق تر وارد شوید.

مهمترین عوارض سرم دکستروز سالین به چند دسته تقسیم بندی میشود؟

مهمترین عوارض سرم دکستروز سالین را می توان در چند دسته اصلی شامل عوارض متابولیک، اختلالات آب و الکترولیت، عوارض قلبی عروقی ناشی از افزایش حجم، عوارض تنفسی و عوارض موضعی یا وابسته به تزریق تقسیم بندی کرد. علت بروز این عوارض به ترکیب خود سرم برمی گردد؛ این محلول هم دکستروز دارد که می تواند قند خون و تعادل اسمزی را تغییر دهد، و هم سدیم کلراید دارد که بر حجم مایع خارج سلولی، فشار اسمزی و وضعیت سدیم و کلر بدن اثر می گذارد. اگر مقدار سرم، سرعت تزریق یا انتخاب نوع آن با شرایط بیمار هماهنگ نباشد، بدن به جای حفظ تعادل، دچار بر هم خوردن تنظیم مایعات و الکترولیت ها می شود. ۵ عارضه بسیار شایع و مهم از سرم دکستروز سالین را می توانید در لیست زیر مطالعه نمایید:

۱) افزایش قند خون

وجود دکستروز در این سرم باعث می شود پس از تزریق، گلوکز وارد جریان خون شود. اگر بدن نتواند این قند را به خوبی مصرف یا تنظیم کند، به ویژه در بیماران دیابتی، افراد تحت استرس شدید، عفونت، مصرف کورتون یا اختلال تحمل گلوکز، سطح قند خون بالا می رود. از نظر فیزیولوژی، وقتی گلوکز خون زیاد می شود، اسمولاریته پلاسما بالا می رود و آب از داخل سلول ها به بیرون کشیده می شود؛ در نتیجه هم تعادل مایعات به هم می خورد و هم در موارد شدید، خطر دهیدراتاسیون سلولی و افزایش دفع ادراری ایجاد می شود. به همین علت پایش قند خون در حین دریافت این سرم اهمیت زیادی دارد.

۲) احتباس مایعات و Over Load حجمی

سدیم موجود در دکستروز سالین تمایل بدن به نگه داشتن آب را بیشتر می کند و اگر حجم زیادی از سرم تزریق شود یا کلیه و قلب توان تنظیم مناسب نداشته باشند، مایع در فضای خارج سلولی تجمع پیدا می کند. نتیجه این وضعیت می تواند به شکل ورم دست و پا، پف، افزایش فشار خون، سنگینی تنفس یا احساس پری عروقی دیده شود. از نظر فیزیولوژیک، هرچه سدیم بیشتری در مایع خارج سلولی باقی بماند، آب بیشتری نیز به دنبال آن حفظ می شود؛ همین مسئله در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، بیماری کلیوی و سالمندان خطرناک تر است.

۳) اختلالات سدیم و الکترولیت ها

این سرم بسته به نوع آن و وضعیت بیمار می تواند باعث افزایش یا گاهی رقیق شدن غیر طبیعی سدیم خون شود. در نوع حاوی نیم سالین، پس از مصرف گلوکز، بخش باقی مانده ممکن است از نظر فیزیولوژیک اثر رقیق کننده بیشتری داشته باشد و در برخی بیماران زمینه کاهش سدیم را تشدید کند؛ در مقابل، در بعضی شرایط دیگر، دریافت زیاد سدیم می تواند به افزایش سدیم یا کلر خون منجر شود. این تغییرات برای سلول های عصبی بسیار مهم اند، چون مغز نسبت به تغییرات سریع سدیم حساس است و بیمار ممکن است دچار بی حالی، گیجی، ضعف، تهوع یا حتی علائم عصبی شدیدتر شود.

۴) ادم ریوی و تشدید تنگی نفس

یکی از مهمترین عوارض بالینی، به ویژه در بیماران قلبی و کلیوی، ورود بیش از حد مایع به بدن و ناتوانی در دفع آن است. وقتی حجم مایع در گردش زیاد می شود، فشار در عروق ریوی بالا می رود و بخشی از مایع از مویرگ ها به فضای بینابینی و سپس به آلوئول های ریه نشت می کند. این همان مکانیسمی است که به ادم ریوی منجر می شود. بیمار ممکن است دچار تنگی نفس، خس خس، سرفه، کاهش تحمل فعالیت یا احساس خفگی شود. این عارضه از آن مواردی است که باید خیلی جدی گرفته شود، چون در صورت پیشرفت می تواند وضعیت اورژانسی ایجاد کند.

۵) فلبیت، درد و عوارض موضعی محل تزریق

همه عوارض دکستروز سالین فقط سیستمیک نیستند؛ گاهی خود محل تزریق دچار مشکل می شود. تحریک دیواره ورید، غلظت محلول، مدت ماندن آنژیوکت و سرعت تزریق می تواند باعث درد، سوزش، قرمزی، التهاب ورید یا فلبیت شود. اگر محل تزریق درست کنترل نشود، نشت محلول به بافت اطراف هم ممکن است رخ دهد و ناراحتی بیشتری ایجاد کند. از نظر عملی، بررسی مرتب محل رگ، تعویض مناسب مسیر وریدی و توجه به شکایت بیمار، برای پیشگیری از این دسته عوارض خیلی مهم است.

پیشنهاد مطالعه بیشتر: مهمترین عوارض تزریق سرم در بارداری.

منع تزریق سرم دکستروز سالین چیست؟

سرم دکستروز سالین نیز هماهنند سایر سرم های تزریقی در کنار تمامی مزایا می تواند دارای محدودیت و منع تزریق باشد، این منع تزریق با نام کنتراندیکاسیون جهت تزریق هم شناخته می شود که اگر به آن توجه ویژه نشود می تواند سبب بروز عوارض بسیار حاد همودینامیکی در فرد شود، از مهمترین ممنوعیت تزریق سرم دکستروز سالین می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• هایپرگلیسمی کنترل نشده
• کتواسیدوز دیابتی
• ادم ریوی
• نارسایی قلبی شدید
• نارسایی کلیوی شدید
• الیگوری یا آنوری
• هیپرناترمی
• هایپرکلرمی
• هیپوناترمی شدید
• افزایش فشار مغزی.

مهمترین تداخلات دارویی سرم دکستروز سدیم کلراید چیست؟

عمده علت تداخل دارویی سرم دکستروز سالین تغییرات در مقادیر الکترولیت خون می باشد که با برخی از داروهای دیگه می تواند آن را تشدید یا معکوس آن را کم کند، دانستن اینکه کدام داروها با سرم دکستروز سالین تداخل دارند می تواند در آگاهی بیشتر از شناختن نکات دارویی سرم دکستروز سالین کمک کننده باشد، از مهمترین تداخلات دارویی سرم دکستروز سالین می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• انسولین (احتمال افت قند خون و نیاز به تنظیم دوز)
• متفورمین (تغییر کنترل قند خون)
• پردنیزولون (افزایش قند خون و احتباس مایعات)
• هیدروکورتیزون (افزایش قند و سدیم خون)
• فوروزماید (اختلال آب و الکترولیت ها)
• هیدروکلروتیازید (تغییر سدیم و قند خون)
• لیتیوم (کاهش سطح خونی لیتیوم به علت افزایش دفع سدیم)
• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (افزایش احتباس آب و سدیم)
• دسموپرسین (افزایش خطر کاهش سدیم خون)
• ونلافاکسین (افزایش خطر هیپوناترمی).
• البته که این به معنای قطعی منع مصرف نیست و طبق صلاح پزشک امکان تجویز وجود دارد.

مهمترین مراقبتهای پرستاری قبل از تزریق سرم دکستروز سالین چیست؟

پیش از تزریق سرم دکستروز سالین باید وضعیت متابولیک و حجم مایعات بدن بیمار ارزیابی شود؛ زیرا دکستروز می تواند قند خون را افزایش دهد و سدیم کلراید نیز در بیماران مستعد، موجب احتباس مایعات، افزایش فشار خون یا تشدید ادم شود. مهم ترین مراقبت های پرستاری قبل از تزریق عبارت اند از:

الف) بررسی نسخه پزشک

نوع محلول، غلظت دکستروز و سدیم کلراید، حجم سرم، سرعت انفوزیون، مدت تزریق و داروهای افزودنی احتمالی با نسخه پزشک تطبیق داده شود.

ب) کنترل فشار خون و علائم حیاتی

فشار خون، نبض، تعداد تنفس، دمای بدن و سطح اکسیژن خون ثبت شود. فشار خون بالا، تنگی نفس یا افت اشباع اکسیژن ممکن است نشانه اضافه بار مایعات یا بیماری زمینه ای باشد.

پ) اندازه گیری قند خون

قند خون، به ویژه در بیماران دیابتی، سالمندان، افراد تحت درمان با کورتون و بیماران بدحال بررسی شود. در صورت هایپرگلیسمی قابل توجه، تزریق باید تا اطلاع به پزشک متوقف بماند.

ت) بررسی پیتینگ ادم و تعیین درجه آن

اندام ها، به خصوص ساق و مچ پا، از نظر ادم فشاری بررسی و شدت آن از +۱ تا +۴ ثبت شود. افزایش وزن ناگهانی، ادم شدید، کراکل ریوی یا تنگی نفس نیازمند اطلاع فوری به پزشک است.

ث) ارزیابی بیمار و مسیر وریدی

سابقه نارسایی قلبی، کلیوی، ادم ریوی و اختلالات سدیم بررسی شود. همچنین محل آنژیوکت از نظر قرمزی، درد، تورم، نشت، فلبیت و باز بودن مسیر وریدی ارزیابی و تاریخ انقضا، شفافیت و سلامت بسته بندی سرم کنترل شود.

🚨 تزریق دکستروز سالین باید با تجویز پزشک و بر اساس وضعیت بالینی بیمار انجام شود؛ این سرم برای هر نوع ضعف یا بی حالی انتخاب مناسبی نیست.

پیشنهاد ویژه درمانی: تزریق سرم در منزل با پرستار آموزش دیده و حرفه ای، تجهیزات بهداشتی و اجرای ایمن.

در حین تزریق سرم دکستروز سالین به چه نکاتی توجه کنیم؟

حین تزریق سرم دکستروز سالین باید همزمان سه چیز زیر نظر باشد: وضعیت عمومی بیمار، قند و الکترولیت ها، و نشانه های اضافه بار مایعات. چون این سرم هم دکستروز دارد و می تواند قند خون را بالا ببرد، هم سدیم کلراید دارد و در بعضی بیماران ممکن است باعث احتباس مایع، افزایش فشار یا تشدید ادم شود، برای افزایش آگاهی شما ما لیست ۷ تایی از مهمترین توجهات در حین تزریق سرم دکستروز سالین را برایتان تنظیم کرده ایم:

• کنترل سرعت تزریق طبق دستور پزشک و جلوگیری از تزریق سریع یا خودسرانه.
• پایش علائم حیاتی شامل فشار خون، نبض، تنفس، دما و اکسیژن خون.
• کنترل قند خون به ویژه در بیماران دیابتی، سالمندان و مصرف کنندگان کورتون.
• بررسی محل آنژیوکت از نظر درد، تورم، قرمزی، نشت، فلبیت یا خروج سرم از رگ.
• توجه به علائم اضافه بار مایعات مثل تنگی نفس، سرفه، ورم پا، کراکل ریوی یا افزایش فشار خون.
• پایش سطح هوشیاری و علائم عصبی مثل گیجی، بی قراری، سردرد یا تشنج در اختلالات سدیم.
• ثبت دقیق حجم دریافتی و پاسخ بیمار شامل مقدار سرم تزریق شده، علائم بیمار و هر عارضه احتمالی.

مهمترین مراقبتهای پرستاری پس از تزریق سرم دکستروز سالین چیست؟

پس از پایان تزریق سرم دکستروز سالین، مراقبت پرستاری با هدف شناسایی زودهنگام افزایش قند خون، اختلالات الکترولیتی، اضافه بار مایعات و عوارض محل تزریق انجام می شود. بیمار باید مدتی از نظر علائم حیاتی و پاسخ بالینی تحت نظر باشد؛ به ویژه اگر سالمند باشد یا سابقه دیابت، نارسایی قلبی، بیماری کلیوی یا ادم داشته باشد، مهمترین مراقبتهای پرستاری پس از تزریق سرم دکستروز سالین میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

۱) کنترل علائم حیاتی و وضعیت عمومی بیمار

فشار خون، نبض، تعداد تنفس، سطح هوشیاری و در صورت نیاز اشباع اکسیژن بررسی و با مقادیر پیش از تزریق مقایسه شود.

۲) بررسی قند خون و علائم اختلالات متابولیک

در بیماران دیابتی یا پرخطر، قند خون پس از تزریق کنترل شود و علائمی مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار، ضعف، تعریق یا گیجی مورد توجه قرار گیرد.

۳) ارزیابی علائم احتباس مایعات و اختلالات الکترولیتی

تنگی نفس، سرفه، افزایش فشار خون، ورم اندام ها، افزایش وزن ناگهانی، سردرد، تهوع، گیجی یا گرفتگی عضلات بررسی و در صورت مشاهده علائم شدید، پزشک مطلع شود.

۴) بررسی محل تزریق و مراقبت از مسیر وریدی

پس از خارج کردن آنژیوکت، محل از نظر خونریزی، درد، قرمزی، تورم، کبودی، نشت یا فلبیت بررسی و با پانسمان مناسب پوشانده شود.

۵) ثبت مراقبت ها و آموزش بیمار

حجم و نوع سرم، زمان شروع و پایان، وضعیت بیمار، قند خون، علائم حیاتی، عوارض احتمالی و اقدامات انجام شده ثبت شود؛ همچنین بیمار برای گزارش تنگی نفس، ورم، درد یا قرمزی محل تزریق راهنمایی شود.

پیشنهاد مطالعه بیشتر: راهنمای خرید ایمن واکسن آفولانزا سال ۱۴۰۵.

قیمت سرم دکستروز سالین سال ۱۴۰۵

باتوجه به محدودیت های صادرات و واردات تجهیزات دارویی به کشور در سال ۱۴۰۵ قیمت داروخانه ای سرم دکستروز سالین ۵۰۰ سی سی معادل ۱۵۵.۰۰۰ تومان و سرم دکستروز سالین ۱۰۰۰ سی سی معادل ۲۲۵.۰۰۰ تومان است، این هزینه بسته به اینکه شما دارای بیمه پایه یا تکمیلی باشید هم می تواند دستخوش تغییرات شود به طوری که با بیمه تامین اجتماعی ۵۰۰ سی سی سرم دکستروز سالین معادل ۸۵.۰۰۰ تومان و سرم ۱۰۰۰ سی سی دکستروز سالین معادل ۱۱۰.۰۰۰ تومان است.

نحوه خرید و راهنمای ایمن تهیه سرم دکستروز سالین چیست؟

بهترین روش خرید سرم دکستروز سالین استفاده از نسخه پزشک و خرید آن در داروخانه های معتبر سازمان غذا و دارو کشور می باشد، اگر می خواهید اینترنتی خرید کنید می توانید با وبسایت هایی نظیر داروکده، مثبت سبز آنلاین، داوباما و دارویاب تماس و درخواست دهید، برای دریافت اطلاعات دقیق تر مرکز درمان تو نیز با شماره تماس های ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۶، ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۷، ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۸ یا ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۹ در تماس باشید.

سوالات متداول در رابطه با سرم دکستروز سالین

۱) سرم دکستروز سالین چیست؟

سرم دکستروز سالین محلولی است که از دکستروز و سدیم کلراید تشکیل شده و برای تامین همزمان کمی انرژی، آب و الکترولیت ها استفاده می شود.

۲) سرم دکستروز سالین برای چه کسانی تجویز می شود؟

این سرم معمولا برای بیمارانی تجویز می شود که به مایعات، قند و الکترولیت پایه نیاز دارند، یا در معرض افت انرژی و کتوز ناشی از گرسنگی هستند.

۳) آیا سرم دکستروز سالین برای همه بیماران مناسب است؟

خیر. در بیمارانی مثل افراد با نارسایی قلبی، نارسایی کلیه، ادم ریوی، دیابت کنترل نشده یا هایپرناترمی باید با احتیاط زیاد یا طبق نظر پزشک استفاده شود.

۴) مهم ترین عوارض سرم دکستروز سالین چیست؟

عوارض مهم آن می تواند شامل افزایش قند خون، احتباس مایعات، اختلالات سدیم و کلر، و فلبیت یا تحریک وریدی باشد.

۵) قبل از تزریق سرم دکستروز سالین چه چیزهایی باید بررسی شود؟

قبل از تزریق باید نسخه پزشک، فشار خون، قند خون، وضعیت ادم، عملکرد کلیه و قلب، و سلامت مسیر وریدی بررسی شود.