سوند ادرار و نکات مهم آن

زمان تقریبی مورد نیاز برای مطالعه: 22 دقیقه

آیا برای شما هم سوال است که سوند ادرار چیست و چرا پزشک برایتان آن را تجویز کرده است؟ یا اینکه به دنبال آن هستید تا بدانید انواع سوند جهت ادرار به چند دسته تقسیم بندی می شود و تفاوت های آها چیست؟ در برخی موارد افرادی که از سوند برای تخلیه ادرار استفاده می کنند پس از گذاشتن سوند ادرار متوجه می شوند که عملکرد مناسب از لوله سوند ادرار نمی بینند؛ یعنی مثلا یا بسته شده و یا نشتی می دهد، جواب به مهمترین سوالات شما در خصوص سوند ادرار را در این مقاله به صورت تخصصی و براساس تجربیات بالینی از مرکز درمان در منزل درمان تو داده ایم تا اگر شما هم به صورت موقت یا دائم می خواهید از انواع سوند ادرار استفاده کنید بدانید که این وسیله با ارزش تجهیزات پزشکی چیست و چه ویژگی و کاربردی دارد، همراه ما بمانید و اگر هر قسمت از این محتوا سوالی ذهن شما را درگیر کرده است می توانید از طریق کامنت های انتهای مطالب آن را با پزشکان مرکز درمان تو درمیان بگذارید تا پاسخگوی شما باشیم، در ضمن اگر سوالتان اورژانسی است به صورت رایگان می توانید از تجربیات پزشکان برخط درمان تو با شماره گیری خطوط ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۶، ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۷، ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۸ و ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۹ بهره مند گردید.

پیشنهاد ویژه: تزریقات در منل تهران با اعزام شبانه روزی (حتی ایام تعطیل).

سوند ادرار چیست؟

سوند ادرار (به انگلیسی: Urinary catheter) یک وسیله پزشکی می باشد که با انواع مختلف خود می تواند در تسهیل خروج ادرار از مثانه کمک کننده باشد، سوند ادرار انواع مختلفی دارد و براساس نوع اختلال بیمار و آسیب وارده بر مجرای ادراری به انواع سوند فولی ادرار، کاندوم شیت یا سوند خارجی ادرار و سوند سوپراپوبیک (مثانه) معروف است، عمده معروفیت شلنگ سوند ادرار در انواع مرتبط با نوع اول یعنی سوند فولی ادراری است که از داخل مجرای ادراری (Urinary Tract) تعبیه گذاری می شود، پزشکان براساس نیاز بیمار نوع سوند را انتخاب می کنند اما باید بدانید برای زنان سوند ادرار فقط داخلی است اما برای آقایان سوند ادرار هم می تواند خارجی باشد (اکسترنال یا کاندوم شیت) و هم می تواند داخلی باشد (همان سوند فولی)، لوله سوند ادرار از نوع داخلی در هر شرایطی باید استریل باشد زیرا مجرای ادراری بسیار حساس در مقابل انواع میکروارگانیسم ها می باشد و سریعا می تواند دچار عفونت و التهاب گردد، معمولا از سوند ادراری در کنترل علائم احتباس ادرار؛ به عنوان یک ساپورت ادراری پس از جراحی های مرتبط با مجرا (مثلا سنگ شکنی، پروتستاتکتومی یا جراجی های مثانه و مجرا) و یا کمک کننده تخلیه ادرار در بیماران با اختلالات هدایت عصبی (مثلا بیماران ام اس، als، سکته مغزی یا پلژی های اندام تحتانی) استفاده می شود، سوند ادرار در بیمارستان توسط پرستاران باتجربه و پزشکان عمومی (GP) نصب می شود و داخل منزل هم درصورت تایید و صلاحدید پزشک توسط پرستاران مجرب و کارآزموده گذاشته می شود.

پیشنهاد ویژه: تعویض پانسمان در منزل تهران با اعزام فوری پرستار (تامین تجهیزات).

عملکرد سوند ادراری چیست؟

سوند ادرار در ایجاد یک مسیر ایمن و آسان برای خروج ادرار یا باقیمانده ادرار در مثانه کمک کننده است، فرض کنید فردی با پروستات بزرگ که به آن هایپرپلازی پروستات هم می گویند (BPH) دچار انسداد در مجرا و خروج مشکل دار ادرار شده است، در این حالت با تعبیه یک سوند پلاستیکی و استریل می توان مجرای ادراری را برای خروج ادرار با تعبیه مسیر به غیر از مسیر اصلی ادراری هموار کرد، از همین عملکرد در بیماران به اختلالات مزمن تخلیه ادرار یا آسیب های وارده بر سیستم تخلیه ادرار پس از جراحی همچنین بیماران با ناتوانی در ادرار موثر نیز استفاده می شود، لوله سوند ادرار پس از تعبیه از مجرای ادراری (چه زنان و چه مردان) وارد مثانه می شود و در آن جا با استفاده از کاف (بادکنک) فیکساتور خود ثابت می شود، انگار ما یک مسیر ز داخل همان مجرا به مثانه زده ایم اما این بار ادرار به جای گذر از مجرا و برخورد با دیواره مجرا از داخل سوند ادرار گذر می کند، این فرآیند می تواند مشکلات عدیده و خطرناک ناشی از احتباس ادرار را به حداقل برساند و این یعنی عملکرد شلنگ سوند ادرار که بسیار باارزش هم می باشد.

پیشنهاد ویژه درمانی: ساکشن در منزل تهران توسط پرستار.

سوند ادرار به کجا وصل میشه؟

اگر منظورتان سوند فولی ادرار است؛ این سوند از طریق مجرای ادراری با واردسازی ایمن توسط پرستار به داخل مثانه ورود کرده و با بادشدن کاف سرآن در مثانه وصل می شود (ورود از مجرای ادرار > گذر از مجرا > ورود با مثانه و وصل شدن با بادکنک به مثانه)، اما اگر منظورتان سوند ادرار مثانه ای یا سوپراپوبیک است؛ این سوند از سطح پوست روی مثانه (زیرناف) وارد به مثانه شده و سطح بیرون مانده آن به پوست بخیه می شود و ادرار مستقیما از مثانه به سوند منتقل می شود، و اگر سوالتان سوند ادرار کاندومی یا همان اکسترنال سوند ادرار است باید خدمتتان بگوییم که این سوند روی پنیس (آلت مردان) فیکس می شود و با رینگ چسب ثابت می گردد، تنوع ۳ گانه و عمده انواع سوند ادرار در نوع وصل شدن آن هم تاثیرگذار است که این امری بدیهی می باشد.

با سوند روش صحیح ادرار کردن چگونه است؟

برخی می پرسند “اگر سوند ادرار داشته باشم چطوری دسشویی کوچیک کنم؟” در جواب این دوستان باید بگوییم که با تعبیه سوند ادراری فشارلگنی و خودمختار شما برای خروج ادرار عملا کنار می رود (نه کامل اما کنار می رود)، یعنی برای ادرار کردن به روش صحیح فقط کافی است زور نزنید! زیرا سوند ادرار همانند یک شلنگ مقادیر ادرار جمع آوری شده را در مثانه می کشد و با خود به کیسه ادرار منتقل می کند، برای تاثیرمناسب تخلیه آسان باید کیسه ادرار پایین تر از بدن بیمار قرار بگیرد تا مکش و واکیوم بیشتری حاصل شود، اگر کیسه بالا باشد یا همسان با مثانه باشد خاصیت تخلیه از بین می رود و ادرار در مثانه می ماند و خطرات بروز هیدرونفروز و آسیب های کلیه و مجرای ادراری بالاتر می رود، پس برای دانشتن روش صحیح ادرار کردن با سوند ادرار بهتر است شل کنید؛ زور نزنید و بگذارید سوند ادرار کار خود را انجام دهد، در ضمن در آقایان که اکسترنال سوند نصب کرده اند هم داستان به همین شکل است، کافی است شما اقدام به ادرار کنید و خود سوند با جاذبه به شما کمک خواهد کرد، فقط تفاوتی که بین سوند فولی مجرایی (آقایان و خانم ها) با سوند اکسترنال وجود دارد توانایی تخلیه بیشتر مثانه و کاهش باقیمانده ادرار در انواع سوند ادرار فولی می باشد.

پیشنهاد مطالعه بیشتر: مراقبت های بعد از عمل آپاندیس

دلایل استفاده از سوند ادرار چیست؟

عمده دلیل استفاده از سوند ادرار کمک به تسهیل خروج ادرار از مثانه می باشد، زمانی که فرد نتواند ادرار خود را خودمختار خارج کند از سوند جهت ادرار استفاده می شود، این وسیله پزشکی با ارزش می تواند در کاهش خطرات ناشی از احتباس ادرار و بروز اختلال در همودینامیک و هیدرونفروز بسیار کمک کننده باشد، برای روشن شدن دلایل استفاده از سوند ادرار می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• احتباس ادرار
• کنترل I/O (خروجی و ورودی مایعات)
• عمل های جراحی
• مثانه عصبی
• بیهوشی عمومی
• بی اختیاری شدید.

Healthcare providers regularly use urinary catheters to drain your bladder when you can’t pee on your own. Causes may include:

Urinary retention
Certain types of urological surgery
Urinary incontinence
Prostate enlargement (benign prostatic hyperplasia or BPH)
Scarring
Bladder stones
Blood clots in your pee
Spinal cord injury
Medical conditions such as dementia or multiple sclerosis (MS)

ترجمه فارسی:

کادر درمان زمانی که قادر به دفع ادرار به صورت طبیعی نیستید، برای تخلیه مثانه از سوند ادراری استفاده می‌کنند. دلایل این امر ممکن است شامل موارد زیر باشد:

احتباس ادرار
انواع خاصی از جراحی‌های دستگاه ادراری
بی‌اختیاری ادرار
بزرگ شدن پروستات (هیپرپلازی خوش‌خیم پروستات یا BPH)
تشکیل بافت اسکار (جای زخم)
سنگ مثانه
وجود لخته خون در ادرار
آسیب نخاعی
بیماری‌ها و شرایط پزشکی مانند زوال عقل (دمانس) یا ام‌اس (MS).

به نقل از کلولندکلینیک

انواع سوند ادرار براساس نوع نصب چند دسته است؟

سوند ادرار براساس نوع نصب به ۴ دسته تقسیم بندی می شود، هر یک از انواع سوندها عملکرد مشابه به هم دارند (تسهیل خروج ادار) اما نوع تعبیه برخی با دیگری متفاوت است، دانستن نوع روش نصب می تواند در آگاهی فرآیند سوند گذاری بسیار کارآمد باشد، انواع سوند ادرار به موارد زیر تقسیم بندی می شود:

۱) سوند ادرار فولی (سوند ادرار داخل مجرا)

پرکاربردترین سوند ادراری که پزشکان برای بیماران خانم یا آقا تجویز می کنند سوند ادرار فولی می باشد، سوند ادراری فولی دارای ۲ نوع سوند دو شاخه و سه شاخه می شود که نوع ۳ شاخه برای شستشوی مجرا و مثانه کاربرد دارد (مثانه هایی که خونریزی دارند)، بیشترین کاربرد سوند فولی ادرار نوع ۲ شاخه آن است که از یک شاخه ادرار خارج می شود و شاخه دیگر برای فیکس کردن بالن یا کاف سر سوند جهت اتصال به مثانه می باشد، سوند فولی ادراری هم برای آقایان و هم برای زنان قابل نصب است و انتخاب استفاده از آنها کاملا براساس دستور پزشک می باشد، سوند ادراری فولی دارای سایزبندی متناسب با مجرا می باشد که قبل از تعبیه حتما باید به آن توجه شود؛ زیرا اگر سایزبزرگ انتخاب شود احتمال خونریزی و آسیب به مجرا وجود دارد و اگر سوند کوچک انتخاب شود احتمال نشتی پس از تعبیه وجود دارد، انواع سایزبندی سوند ادرار به شرح زیر است:

سایز سوند (فرنچ / FR)	قطر خارجی (میلی‌متر)	کد رنگ کانکتور	گروه سنی و کاربرد اصلی
۶	۲	سبز روشن	نوزادان و شیرخواران کم‌وزن
۸	۲.۷	آبی روشن	اطفال و نوزادان
۱۰	۳.۳	مشکی	کودکان
۱۲	۴	سفید	نوجوانان، خانم‌ها با مجرای باریک
۱۴	۴.۷	سبز	متداول‌ترین سایز برای خانم‌ها و آقایان با آناتومی حساس
۱۶	۵.۳	نارنجی	استاندارد و رایج‌ترین سایز برای آقایان بزرگسال
۱۸	۶	قرمز	بزرگسالان (وجود ادرار کدر، لخته‌های ریز یا رسوبات)
۲۰	۶.۷	زرد	جراحی‌ها، هماچوری (خون در ادرار) و تخلیه لخته‌ها
۲۲	۷.۳	بنفش	خونریزی شدید مثانه و شستشو پس از عمل پروستات
۲۴	۸	آبی تیره	موارد ترومای شدید و لاواژ با حجم بالا در اتاق عمل

۲) سوند اکسترنال یا کاندوم شیت (سوند ادراری خارجی)

سوند اکسترنال همانطورکه از نام آن مشخص است فقط استعمال خارجی دارد و برای اقایان است، ساختار عملکردی آن بدین شکل است که سوند همانند کاندوم های جنسی که به سر آلت تناسلی فیکس می شوند؛ فیکس می شود و سپس سر آن به لوله کیسه ادرار (یورین بگ) متصل شده تا بتوان برآن اساس ادرار خروج پیدا کند، از همین رو به سوند ادراری خارج سوند ادرار کاندومی یا کاندوم شیت و سوند اکسترنال هم می گویند، نکته قابل تامل و توجه در تعبیه سوند خارجی توجه ویژه به مراقبت های بعد از نصب سوند ادراری می باشد که خطر آسیب به کلاهک پنیس (گلنس) و یا SORE و زخم را کاهش دهد.

۳) سوند ادرار نلاتون

سوند ادرار نلاتون به سوند ادرار موقت هم معروف است، این سوند ساختار با قوام تری دارد و به اصطلاح خشک تر از سوندهای فولی می باشد، سوند ادرار نلاتون کاف ندارد و فقط تک مجراست و برای نمونه برداری ادرار یا تخلیه فوری مثانه فقط برای ۱ بار استفاده می شود، در برخی موارد سوند ادرار نلاتون برای تخلیه ادرار از نفروستومی نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

۴) سوند ادرار شکمی (سوپراپوبیک)

سوند سوپراپوبیک یا شکمی زمانی کاربرد دارد که مجرای ادراری فرد دچار دفمورمیتی، عفونت شدید یا آسیب شده باشد و امکان تعبیه و گذاشتن سوند ادراری از طریق مجرا میسر نباشد، از همین رو با وصل سوند ادرار شکمی (زوایای ستیغ ایلیاک و رو به روی مثانه) و انتقال آن به مثانه مستقیما ادرار از مثانه به کیسه ادرار تخلیه و منتقل می شود.

پیشنهاد ویژه: ویزیت متخصص داخلی در منزل تهران با اعزام پزشک باتجربه.

انواع سوند ادرار به چند دسته تقسیم بندی می شود؟

برای گروه سنی مختلف همچنین توجه به جنسیت فرد کاندید سونداژ نیز تقسیم بندی وجود دارد که براساس آنها می توان انواع سوند را تقسیم بندی نمود، از مهمترین گروه های سنی و انواع سوند ادرار می توان به موارد زیر اشاره نمود:

۱) سوند ادرار نوزاد

سوند ادرار نوزاد دختر یک کاتتر بسیار ظریف و انعطاف پذیر با گیج پایین مانند سایز ۴ یا ۶ فرانسوی می باشد که به دلیل حساسیت و کوتاهی مجرای ادراری در نوزادان دختر طراحی شده است، ساختار عملکردی آن بدین شکل است که کاتتر با استریل سازی کامل و استفاده از ژل لوبریکانت استریل از طریق مئاتوس ادراری وارد مثانه نوزاد می شود تا ادرار جهت آزمایش های دقیق کشت ادرار نمونه گیری شود یا احتباس ادراری ناشی از اختلالات ساختاری و جراحی های نوزادی برطرف گردد، از همین رو به سوند ادرار نوزاد دختر سوند نوزادی یا سوند فیدر نوزاد هم می گویند، نکته قابل تامل و توجه در تعبیه سوند ادرار نوزاد دختر مهارت بالای پرستار در شناسایی دقیق آناتومی اورترا و جلوگیری از ورود کاتتر به واژن می باشد که خطر تروما، پارگی مخاطی و عفونت ادراری را به حداقل ممکن برساند.

۲) سوند ادرار کودکان

سوند ادرار کودکان که به سوند پدیاتریک هم معروف است در سایزهای کوچکتر مانند گیج ۶ تا ۱۰ فرانسوی تولید می شود تا بدون ایجاد تروما و آسیب به مجرای ظریف اطفال در مثانه تعبیه شود، ساختار عملکردی آن بسته به نیاز در دو نوع فولی بالون دار برای ماندگاری موقت چند روزه جهت کنترل دقیق برونده ادرار در بیماری های حاد یا بستری، و نوع نلاتون برای تخلیه فوری مثانه یا نمونه گیری استریل آزمایشگاهی است، از همین رو به سوند ادرار کودک سوند ادراری اطفال هم می گویند، نکته قابل تامل و توجه در تعبیه سوند ادرار کودکان حفظ آرامش روانی کودک و مهار حرکات ناگهانی در حین پروسیجر به همراه رعایت دقیق اصول آسپتیک می باشد که خطر اسپاسم اسفنکتر، آسیب مخاطی پیشابراه و عفونت های صاعد را به صفر برساند.

۳) سوند ادرار مردانه، کاندوم شیت (سوند ادرار مردانه خارجی)

سوندهای ادراری مردانه هم می تواند به صورت سوند ادرار فولی و هم به صورت سوند ادرار مردانه خارجی باشد، بسته به شرایط بیمار در برخی موارد از سوند ادرار مردانه داخلی یا فولی استفاده می شود و برخی موارد دیگر هم سوند اکسترنال برای بیمار فیکس می شود.

۴) سوند ادرار زنانه

سوند ادرار خانم فقط به صورت داخلی است و تعبیه آن براساس سونداژ داخل مجرا به شیوه استریل با استفاده از سوند فولی ادرار ۲ مجرا و ۳ مجرا صورت می گیرد، سوند ادرار برای خانم ها جهت کاهش خطر احتباس ادراری و هیدرونفروز صورت می پذیرد و برای اجرای آن به صورت کاملا بهداشتی قابل انجام است.

پیشنهاد ویژه درمانی: فصد خون در منزل تهران با کیسه و توسط پرستار.

انواع سوند ادرار از نقطه نظر جنس کدام است؟

اما مهمترین بخش مربوط به انواع سوند ادرار مربوط به تقسیم بندی انواع براساس جنس سوند می باشد، بسیاری از کاربران برایشان سوال است که سوند ادرار لاتکس با سوند ادرار سیلیکونی چقدر فرق دارد؟ کدامیک سوند موقت است و کدامیک سوند دائم است؟ از همین رو ما قصد کردیم که انواع سوند از نظ جنس ساخت را برایتان لیست کنیم:

۱) سوند ادرار لاتکسی

سوند ادرار لاتکسی یکی از متداول ترین و پرکاربردترین سوند های ادراری است که ساختار اصلی آن از جنس لاستیک طبیعی یا همان لاتکس با انعطاف پذیری بسیار بالا ساخته می شود، این سوند ها به دو صورت ساده و یا با روکش سیلیکونی آنتی باکتریال جهت کاهش التهاب بافتی و مهار تجمع باکتری ها تولید می شوند و از نظر ساختار مجاری به مدل های دو راهه یا دو مجرا برای تخلیه روتین و سه راهه یا سه مجرا جهت شستشو و لاواژ مداوم مثانه تقسیم بندی می گردند، از نظر مدت زمان نگهداری این کاتترها برای استفاده های کوتاه مدت طراحی شده اند و به طور استاندارد نباید بیش از ۱۴ روز تا نهایتا ۲۱ روز در مجرا باقی بمانند زیرا ماندگاری طولانی تر آن ها به دلیل احتمال پوسته پوسته شدن لاتکس و تحریک مجرا خطر بروز واکنش های آلرژیک، رسوب کریستال های ادراری و عفونت دستگاه ادراری را به شدت افزایش می دهد.

۲) سوند ادرار سیلیکونی (سوند ادرار دائمی آنتی باکتریال)

سوند ادرار سیلیکونی که از ماده پلی دی متیل سیلوکسان با سازگاری زیستی بسیار بالا تولید می شود فاقد لاتکس بوده و به دلیل ساختار شفاف، انعطاف پذیر و لومن وسیع تر نسبت به سوند های معمولی خطر ایجاد حساسیت، انسداد و کلونیزاسیون باکتریایی را به حداقل می رساند، این سوند ها به سوند ادرار دائمی معروف هستند و مدت زمان نگهداری و ماندگاری آن ها در بدن بیمار بسیار بیشتر از سوند های معمولی است و می تواند به مدت ۱ تا ۳ ماه (تا ۹۰ روز) در مثانه باقی بماند، سوند ادرار تمام سیلیکون در مدل های دو مجرا جهت تخلیه مداوم و سه مجرا برای شستشو و لاواژ پیوسته مثانه به ویژه در جراحی های ارولوژی تولید می شود، نکته قابل تامل و توجه در تعبیه سوند سیلیکونی استفاده از آن برای بیماران نیازمند سونداژ طولانی مدت، سالمندان و افرادی است که به لاتکس آلرژی دارند تا خطر تشکیل سنگ، رسوب املاح، اسپاسم دردناک مثانه و تنگی های فیبروتیک مجرا به شکل چشمگیری کاهش یابد.

سوند ادرار چگونه وصل میشود؟

سوند ادرار پس از دستور توسط پزشک و تهیه تجهیزات توسط پرستار داخل منزل و توسط پرستار یا پزشک عمومی در بیمارستان تعبیه می شود، به غیر از سوند اکسترنال خارجی (کاندومی) که برای آقایان است و نحوه گذاشتن آن با تمیز سازی سر پنیس و پوشاندن آلت تناسلی با کاور سوند اکسترنال حاصل می شود و در نهایت با چسب رینگ فیکس نهایی می شود برای سوند ادرار فولی مراتب سوند گذاری ادرار ۷ گام را خدمتتان توضیح داده ایم:

• آماده سازی تجهیزات استریل، شستن دست ها، پوشیدن دستکش لاتکس استریل و قرار دادن بیمار در وضعیت خوابیده به پشت با زانوهای خمیده و باز در خانم ها یا خوابیده به پشت با پاهای کشیده و صاف در اقایان.
• ضدعفونی دقیق ناحیه پرینه و مئاتوس با پنبه آغشته به بتادین به صورت حرکات رو به پایین بین لبیامینور در خانم ها و حرکات دورانی از نوک گلنز به سمت قاعده پنیس در اقایان.
• روان کاری و لغزنده سازی مسیر با آغشته کردن ۲ تا ۵ سانتی متر نوک سوند به ژل لیدوکائین برای خانم ها یا تزریق مستقیم ۱۰ تا ۱۵ سی سی ژل به درون مجرای پنیس در اقایان.
• وارد کردن آرام کاتتر به مجرا با زاویه مستقیم به سمت ناف در خانم ها یا با بالا نگه داشتن آلت تحت کشش ملایم با زاویه ۶۰ تا ۹۰ درجه نسبت به بدن در آقایان تا زمان خروج اولین قطرات ادرار.
• پیشروی کاتتر به اندازه ۲ تا ۳ سانتی متر بیشتر در خانم ها و پیشروی کامل تا محل دوشاخه شدن لوله کاتتر در اقایان جهت اطمینان صددرصدی از استقرار کامل بالون درون فضای مثانه.
• پر کردن بالون تثبیت کننده با تزریق ۱۰ سی سی آب مقطر استریل از پورت مربوطه به وسیله سرنگ و سپس کشیدن بسیار ملایم سوند به عقب تا زمان گیر کردن بالون در گردن مثانه.
• اتصال انتهای کاتتر به لوله کیسه ادرار یا یورین بگ، چک کردن برقراری جریان ادراری و سپس فیکس کردن لوله سوند با چسب ضدحساسیت به سطح داخلی ران در خانم ها یا بالای ران و زیر شکم در اقایان.

پیشنهاد ویژه: تست خواب در منزل با نوار مغز

کاربردهای سوند ادرار به چند دسته تقسیم بندی می شود؟

سوند ادرار یا کاتتر مجرای ادراری به عنوان یکی از کلیدی ترین ابزارهای درمانی، مراقبتی و تشخیصی در پزشکی بالینی شناخته می شود که برای اهداف تخلیه ای، محافظت از بافت های در حال ترمیم و ثبت دقیق عملکردهای حیاتی به کار می رود، بر همین اساس کاربرد این وسیله در شرایط گوناگون از اتاق عمل تا بخش های مراقبت های ویژه و حتی منزل متغیر است، مهمترین کاربردهای استفاده از سوند ادرار به موارد زیر تقسیم بندی می شوند:

شرایط و مورد کاربرد	هدف بالینی سوند گذاری	نحوه عملکرد و اثر درمانی
سوند ادرار بعد از عمل پروستات	جلوگیری از انسداد با لخته های خونی و کنترل هموستاز	تعبیه سوند سه مجرا جهت لاواژ مداوم و فشار بالون بر بستر جراحی برای مهار خونریزی
سوند ادرار در سزارین	حفاظت از مثانه در برابر آسیب حین جراحی و مدیریت اثر بی حسی	تخلیه کامل مثانه جهت جلوگیری از پارگی با تیغ جراحی و تضمین دفع ادرار پس از بی حسی
سوند ادرار برای عمل بینی	کنترل احتباس ادرار در بیهوشی طولانی و کاهش عوارض ریکاوری	تخلیه مثانه برای جلوگیری از بی قراری بیمار و ممانعت از نوسانات فشار خون و خونریزی سر و صورت
سوند ادرار در کما و بخش های مراقبت ویژه	پایش میلی لیتری برونده ادرار و ارزیابی شرایط قلبی و کلیوی	ثبت خروجی مایعات در بیماران بی هوش و پیشگیری از زخم بستر و عفونت پوستی ناشی از بی اختیاری
سوند ادرار در سکته مغزی و آسیب های نخاعی	مدیریت مثانه نوروژنیک و ناتوانی در تخلیه ارادی ادرار	تخلیه منظم ادرار جهت ممانعت از پس زدگی به حالب ها، هیدرونفروز و آسیب پایدار کلیه ها
سوند ادرار در شکستگی لگن و ترومای شدید	پیشگیری از آسیب عروقی حین حرکت و تخلیه ادرار بدون تغییر وضعیت	تسهیل دفع ادرار بدون نیاز به جابجایی های پرخطر بیمار و ممانعت از احتباس حاد
سوند ادرار در اعمال جراحی طولانی مدت شکمی	بهبود دید جراح در محوطه شکم و پایش وضعیت هیدراتاسیون	خالی نگه داشتن مثانه در جراحی های وسیع و ارزیابی تعادل مایعات توسط متخصص بیهوشی
سوند ادرار در احتباس حاد ناشی از انسداد مجرا	تخلیه فوری مایع حبس شده ناشی از سنگ، تنگی یا بزرگی پروستات	رفع اورژانسی انسداد مسیر خروجی، تسکین درد شدید و پیشگیری از پارگی مثانه و آسیب کلیوی

۱) سوند ادرار بعد از عمل پروستات

پس از جراحی های پروستات مانند تراشیدن پروستات از مجرا یا پروستاتکتومی، تعبیه سوند سه مجرا نقشی حیاتی در جلوگیری از ایجاد لخته های خونی دارد، این سوند با امکان شستشو و لاواژ پیوسته از انسداد مسیر خروجی جلوگیری می کند و فشار ملایم بالون آن به ناحیه جراحی مانع از خونریزی های وسیع شده و بستر ترمیم بافت پیشابراه را فراهم می سازد.

۲) سوند ادرار در سزارین

در حین عمل سزارین خالی بودن کامل حجم مثانه برای پیشگیری از پارگی تصادفی و آسیب دیدگی این عضو در حین برش های عمقی رحم الزامی است، سوند گذاری علاوه بر محافظت از مثانه در طول عمل، به دلیل اثرات بی حسی نخاعی یا اپیدورال که عملکرد عضلات دفعی را به طور موقت مختل می کند دفع ادرار مادر را در ساعت های نخست پس از زایمان تضمین می نماید.

۳) سوند ادرار برای عمل بینی

در جراحی رینوپلاستی یا عمل زیبایی بینی که تحت بیهوشی عمومی طولانی مدت انجام می پذیرد استفاده از سوند ادراری به منظور ممانعت از پر شدن بیش از حد و اتساع مثانه ضرورت پیدا می کند، این امر از بی قراری های حین ریکاوری، فشار آمدن به عروق سر و صورت به علت احتباس ادراری و نوسانات ناخواسته فشار خون که خونریزی بینی را تشدید می کند جلوگیری می کند.

۴) سوند ادرار در کما و بخش های مراقبت ویژه

بیماران بدحال بستری در بخش آی سی یو یا افراد کاهش سطح هوشیاری قادر به احساس دفع ادرار نبوده و اندازه گیری ساعت به ساعت میزان خروجی مایعات بدن برای بررسی عملکرد کلیه ها و شرایط قلبی عروقی آن ها امری کاملا حیاتی است، سوند ادراری در این افراد میزان دفع دقیق را بر حسب میلی لیتر مشخص می کند و از عفونت های پوستی و زخم بستر ناشی از بی اختیاری ممانعت می ورزد.

۵) سوند ادرار در سکته مغزی و آسیب های نخاعی

به دنبال قطع یا آسیب به مسیرهای عصبی کنترل کننده عضلات دتروسور مثانه پدیده مثانه نوروژنیک رخ می دهد که طی آن بیمار دچار فلج اسفنکتر و عدم توانایی در تخلیه ارادی می گردد، وصل سوند در این بیماران مانع از پس زدگی ادرار به حالب ها و هیدرونفروز و آسیب غیرقابل برگشت پارانشیم کلیه ها شده و کنترل ادرار را به طور کامل مدیریت می کند.

۶) سوند ادرار در شکستگی لگن و ترومای شدید

در سوانح رانندگی و سقوط که منجر به شکستگی های متعدد استخوان لگن می گردد بیمار به هیچ عنوان قادر به جابجایی و استفاده از لوله یا لگن دفعی نیست و کوچک ترین حرکت لگن آسیب های عروقی ایجاد می کند، در این وضعیت در صورت عدم وجود پارگی مجرا سوند گذاری از احتباس حاد و پرفشار ادرار پیشگیری کرده و آرامش حرکتی بیمار را حفظ می کند.

۷) سوند ادرار برای اعمال جراحی طولانی مدت شکمی

در جراحی های بزرگ محوطه شکم و لگن نظیر پیوند اعضا، لاپاراتومی و جراحی های پیچیده گوارشی پر بودن مثانه باعث محدود شدن فضا و کاهش دید جراح می شود، قرار دادن سوند ادراری محیط عمل را باز نگه داشته و متخصص بیهوشی را در ارزیابی پرفیوژن بافتی و تعادل مایعات در حین دریافت سرم و خون هدایت می نماید.

۸) سوند ادرار در احتباس حاد ناشی از انسداد مجرا

گاهی به دلایلی مانند وجود سنگ های بزرگ در گردن مثانه، تنگی مجرا و التهاب شدید پروستات خروج ادرار به صورت کامل متوقف می شود که این وضعیت درد کشنده و خطر پارگی مثانه را به همراه دارد، قرار دادن اورژانسی سوند ادراری مسیر خروجی را باز کرده و بلافاصله فشار و درد ناشی از حبس مایع را تسکین داده و کلیه ها را از آسیب حاد می رهاند.

پیشنهاد مطالعه بیشتر: بهترین زمان فصد خون چه وقتی است؟

آیا تعبیه سوند ادرار درد دارد؟

درد برای تعبیه سوند ادرار یک معیار کیفی است، یعنی اینکه تعبیه سوند ادرار با سوزش و درد جزیی همراه است اما در برخی موارد که آستانه درد فرد بالاست یا اینکه پرستار از بی حس کننده های موضعی استفاده می کند (مثلا ژل لیدوکائین) می توان مدیدریت درد را کنترل کرد و از این طریق در کاهش علائم درد در افراد مختلف کمک کرد.

سوند ادرار چگونه تخلیه می شود؟

سوند ادرار بر اساس جاذبه تخلیه می شود، یعنی زمانی که سوند تعبیه شود وصل به یک کیسه ادرار می شود و کیسه پایین تر از سطح بدن قرار می گیرد و براین اساس تخلیه ادرار صورت می گیرد، ادرار از طریق مجرا وارد کیسه می شود و تخلیه کیسه ادرار صورت می پذیرد.

آیا استفاده از سوند ادرار عوارضی هم دارد؟

استفاده از سوند ادراری علی رغم فواید درمانی متعددی که دارد به عنوان یک جسم خارجی درون سیستم دفعی خطرات و چالش های فیزیولوژیک گوناگونی به همراه دارد، باقی ماندن کاتتر در مجرا، خطاهای تکنیکی حین تعبیه یا عدم رعایت اصول بهداشتی می تواند مخاط پیشابراه و مثانه را به شدت تحریک کرده و منشا بروز آسیب های بالینی کوتاه مدت یا طولانی مدت گردد، از مهمترین عوارض استفاده از سوند ادرار می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• عفونت ادراری و باکتریوری ناشی از ورود میکروارگانیسم ها
• تروما، خونریزی مخاطی و تنگی های فیبروتیک مجرا
• اسپاسم و انقباضات دردناک عضلات دتروسور مثانه
• انسداد مسیر خروجی با رسوب املاح و لخته های خونی
• حساسیت، التهاب بافتی و سوزش شدید ناشی از لاتکس.

سوند ادرار چند وقت یکبار باید عوض شود؟ (چند روز قابل استفاده است؟)

مدت زمان مجاز برای ماندگاری سوند ادراری و زمان تعویض آن به طور مستقیم به جنس کاتتر، هدف درمانی، وضعیت بالینی بیمار و میزان رسوب پذیری املاح ادرار بستگی دارد، باقی ماندن بیش از حد مجاز هر نوع سوند در بدن سبب تجمع بیوفیلم های باکتریایی، کلسیفیکاسیون اطراف بالون و پارگی یا آسیب به مخاط پیشابراه می شود و به همین دلیل پروتکل های درمانی زمان بندی های دقیقی را بر اساس متریال ساختار سوند تعیین کرده اند، سوند ادرار به صورت علمی در بازه های زیر تعویض می شود:

سوند ادرار لاتکسی

سوند های ادراری لاتکسی برای استفاده های کوتاه مدت طراحی شده اند و طول عمر مفید آن ها بین ۱۴ تا حداکثر ۲۱ روز می باشد، نگهداری این سوند ها بیش از دو الی سه هفته به هیچ عنوان توصیه نمی شود زیرا بافت لاستیکی لاتکس به مرور زمان در مجاورت اسیدیته ادرار دچار فرسایش شده، املاح معدنی روی سطح آن رسوب می کند و احتمال واکنش های حساسیتی، انسداد مجرا و عفونت های شدید ادراری به شدت افزایش می یابد.

سوند ادرار سیلیکونی

سوند های ادراری تمام سیلیکون به عنوان سوند های دائمی یا بلندمدت شناخته می شوند و بسته به توصیه کارخانه سازنده و شرایط بیمار بین ۳۰ تا ۹۰ روز (۱ تا ۳ ماه) قابلیت ماندگاری پیوسته در مثانه را دارند، ساختار بی اثر و زیست سازگار سیلیکون مانع از ایجاد واکنش های التهابی شده و منافذ کاتتر به دلیل لومن عریض تر دیرتر دچار کلونیزاسیون باکتریایی و انسداد می شوند، بنابراین برای بیمارانی که نیاز به سونداژ طولانی مدت دارند تعویض هر دو تا سه ماه یک بار این سوند کاملا ایده آل و ایمن است.

چقدر می توان از سوند ادرار استفاده کرد؟

مدت زمان استفاده از سوند ادرار کاملا به علت بیماری بستگی دارد و می تواند از چند ساعت بعد از یک جراحی تا پایان عمر در آسیب های شدید نخاعی متغیر باشد، نکته مهم این است که در سونداژ طولانی مدت خود لوله کاتتر نباید به طور دائم در بدن باقی بماند بلکه باید بر اساس جنس آن یعنی هر دو الی سه هفته برای مدل لاتکس و هر یک تا سه ماه برای مدل سیلیکون به صورت دوره ای تعویض گردد، بنابراین تا زمانی که اندیکاسیون پزشکی وجود دارد استفاده از سوند با رعایت اصول بهداشتی و تعویض به موقع محدودیتی ندارد.

جایگزین سوند ادرار چیست؟

بسته به نوع اختلال، جنسیت و علت ناتوانی در دفع، روش های متنوعی به عنوان جایگزین کاتترهای ماندگار وجود دارد که خطر عفونت و آسیب به مجرا را به حداقل می رسانند؛ در اقایان کاندوم شیت یا سوند اکسترنال بهترین انتخاب غیرتهاجمی است، برای خانم ها پدهای بهداشتی جاذب، پوشک های مخصوص بزرگسالان یا سیستم های مکنده ادرار خارجی پیوریک به کار می روند، همچنین سونداژ متناوب تمیز با کاتتر نلاتون که روزانه چند بار برای تخلیه مثانه وارد و بلافاصله خارج می شود روش استاندارد طلایی در آسیب های نخاعی است، در کنار این موارد استفاده از لوله ادرار یا لگن بیمار، تمرینات فیزیوتراپی عضلات کف لگن، دارودرمانی برای تحریک انقباضات مثانه و در نهایت تعبیه سوند سوپراپوبیک از طریق جراحی کوچک شکمی از مهمترین روش های جایگزین سوند معمولی پیشابراه به شمار می روند.

اگر سوند ادرار بگیرد؛ گرفتگی سوند ادرار را چگونه درست کنیم؟

پس از وصل سوند یا گذشت چندین روز از وصل آن برخی بیماران شکایت می کنند که سوند ادرار بسته شده و ادرار بیرون نمی آید و فردی که به او سوند نصب شده است هم احساس ادرار زیادی دارد (دچار احتباس ادراری شده است)، این حالت تقریبا در ۲۵% از افرادی که تحت سوند ادراری هستند بروز می کند (طبق تجربه بالین ما) و امری است که تا حدود ۸۰% مواقع قابل رفع و بازشدن است، در بیماران متععد به خصوص مواقعی که بیمار دفع قند یا کتون دارد و بیمارانی که به تازگی جراحی پروستات انجام داده اند و در طول اریگیشن و شستشوی مثانه و مجرا هستند احتمال بروز لخته، کریستال های چسبناک قند و موارد مشابه وجود دارد و این ریز ذرات در مسیر خروج ادرار قرار می گبرند و با انباشت بیشتر سبب بروز گرفتگی سوند ادرار می شوند، در این حالت باید سوند ادرار را با فشار خارجی پاکسازی کنیم (توسط پرستار)، برای بازکردن سوند ادرار گرفته شده پرستار با داشتن سرنگ تومی (معده) و سرم شستشوی ۰.۹% نرمال سالین؛ ۳ الی ۵ بار هر سری ۶۰ سی سی سرم را داخل مجرا پوش (push) می کند و سپس لاواژ هم انجام می دهد (مایع وارد شده را خارج می کند)، با هر بار انجام احتمال جداشدن قطعات چسبیده یا مسدودکننده مسیر وجود دارد و یکی از روش های بی خطر و پراهمیت برای پاکسازی مجرای سوند و رفع گرفتگی سوند ادرار می باشد.

علت نشتی سوند ادراری چیست؟ (راه حل برطرف کردن آن چیست؟)

علت نشتی سوند ادراری بسته به مدت زمان تعبیه، ساختار مجرای ادراری و اندازه سایز سوند می تواند بروز کند، به طورمثال اگر فردی سایز مجرای ادراریش متناسب با سایز سوند ۱۸ فرنچ باشد و برایش سایز ۱۶ فرنج استفاده شود احتمال بروز نشتی وجود دارد، یا اگر فردی به طور طولانی از سوند استفاده کرده است می تواند دچار افتادگی مثانه یا دیلاتیشن مجرای ادراری گردد که این عامل نیز می تواند در بروز نشتی تاثیرگذار باشد، حتی اگر سوند هم تعویض کنید باز احتمال نشتی وجود دارد، برای رفع نشتی سوند راه حل یا بزرگ کرن یک سایز سوند فولی است (مثلا اگر ۱۸ فرنچ است بشود ۲۰ فرنچ) یا اینکه تعبیه سوند با روش تنشن (TENSION) صورت بپذیرد، روش تنشن بدین صورت است که با همان شیوه قبلی سوند وارد مثانه می شود اما به جای اینکه در فضای مثانه کاف پر شود ابتدا کاف داخل مثانه فیکس شده و سوند را بیرون میکشیم، سوند یک جایی به بیرون نمی آید و آن نقطه اتصال کاف به دیواره داخلی مثانه است، همین جا سوند را نگه می داریم و کاف را خالی می کنیم؛ سپس ۱ سانتی متر سوند را بیرون می کشیم و دوباره کاف را پر می کنیم، نکته بسیار مهم این است که اگر بیش از ۱ سانتی متر این کار صورت بپذیرد (مثلا ۵ سانتی متر و بیشتر) احتمال آسیب به مجرا وجود دارد، در واقع این کار مهر و موم کردن ناحیه خروج ادرار از کنار سوند است اما از آن جایی که احتمال بروز آسیب به مجرا زیاد است حتما باید توسط متخصص اورولوژی صورت بپذیرد.

سوند ادرار را چگونه خالی کنیم؟

برای خالی کردن سوند ادرار کار آسانی در پیش دارید، ابتدا یک ظرف متناسب (حداقل ۵ لیستی دهانه باز) بیاورید، ظرف را زیر کیسه ادرار بگذارید و سپس با پوشیدن دستکش خود قسمت صلیبی آبی رنگ پایین کیسه ادرار را به راست فشار دهید، ضامن شیر صلیبی رها می شود و ادرار تخلیه می گردد، تا انتهای تخلیه منتظر بمانید و در اتمام کار مجدد شیر صلیبی را به چپ فشار دهید که شیر صلیبی بسته شود، ادرار را داخل سرویس بهداشتی معدوم کنید و دستکش خود را خارج کرده و دستانتان بشویید.

سوند ادرار را چگونه خارج کنیم؟

برای خارج کردن سوند ادرار مسیر علمی اما آسانی در پیش خواهیم داشت، اولا توجه کنید این کار باید توسط پرستار صورت بپذیرد، برای خارج کردن سوند ادرار اول باید دستور پزشک بررسی شود، از کلمپ و دکلمپ کردن ۶ ساعت قبل از خارج سازی سوند (هر نیم ساعت یکبار بسته و ۱۰ دقیقه صبر کنید و مجدد باز کنید) غافل نشوید، یک زیرانداز زیر بیمار بیاندازید، سرنگ ۱۰ سی سی نیاز دارید و یک گاز استریل، گاز استریل را زیر پرینه بیمار بگذارید و با سرنگ ۱۰ سی سی مقدار مایع داخل کاف را کشیده و اوت (OUT) کنید، این کار را تا انتهای تخلیه کاف ادامه دهید، سپس از بیمار بخواهید با نفس عمیق شما را همراهی کند که سوند را خارج کنید، کار تمام است فقط ناحیه ورود سوند را بشویید، پرینه واش کامل کنید و اگر ممکن است با پماد موپیریسین موضعی ۲درصد ناحیه ورود سوند را چرب کنید (موپیریسین آنتی بیوتیک ایمن و موضعی است).

آیا انجام خدمات سونداژ در منزل امکان پذیر است؟

بله، اجرای خدمات سونداژ در منزل با استفاده از تجربیات پرستاران آموزش دیده و نظارت پزشک داخل منزل قابل اجراست، این خدمات با تامین تجهیزات بهداشتی از سوی واحد تامین تجهیزات بهداشتی مرکز درمان تو قابل اجرایی شدن است و در تمامی موارد از نکات ایمنی بیمار و رعایت پروتکل های هوم هلث کر استفاده می شود، برای دریافت اطلاعات بیشتر می توانید با شماره های ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۶، ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۷، ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۸ و ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۹ در تماس باشید.

سوالات متداول در رابطه با سوند ادرار

سوال ۱: سوند ادرار بعد از تعبیه چند وقت باید تعویض شود؟

بسته به جنس کاتتر، سوند لاتکسی هر ۱۴ تا ۲۱ روز و سوند سیلیکونی هر ۳۰ تا ۹۰ روز باید تعویض شود تا از عفونت و انسداد جلوگیری شود.

سوال ۲: آیا سوند گذاری دردناک است؟

احساس درد در حین ورود کاتتر به دلیل استفاده از ژل بی حسی لیدوکائین به حداقل می رسد اما ممکن است در روز های اولیه احساس ناراحتی یا اسپاسم در مثانه وجود داشته باشد که با مایعات وادرارکاهش دهنده و عثور کاف و یا دارو مهار می شود.

سوال ۳: سوند ادرار با چه مقدار آب بالون پر می شود؟

بالون سوند استاندارد با ۵ تا ۱۰ سی سی آب مقطر استریل پر می گردد و برای پر کردن آن هرگز نباید از سرم یا هوای است است بالون به موقع خالی نشود و یا باعث آسیب به گردن مثانه گردد.

سوال ۴: با سوند ادرار می توان دوش کرد یا استخر؟

استحمام معمولی در وان ممنوع است اما دوش میرا با محافظت کامل ناحیه پرینه از آب امکان پذیر می باشد، نکته مهم این است که کیسه ادرار باید همیشه دقیقا پایین تر از سطح مثانه نگهداری شود تا از برگشت ادرار آلوده به مثانه ممانعت گردد.

سوال ۵: سوند ادرار چرا یک وقت ناگهان ادرار دفع نمی کند؟

این وضعیت اغلب به علت انسداد لومن کاتتر با لخته خونی یا رسوب املاح، پیچ خوردن لوله یا افتادگی اعتمادا صورت می گیرد و ابتدا باید پیچ یا انسداد لوله چک شود و صورت لزوم شستشوی لومن با سرم استریل توسط پرستار انجام گردد، در صورت ادامه مشکل کاتتر باید تعویض شود.