سرم دکستروز

زمان تقریبی مورد نیاز برای مطالعه: 20 دقیقه

همگی می دانیم که اثرات قند برای بدن ما چقدر ضروری است، قند یا گلوکوز به عنوان منبع حیاتی و اصلی انرژی برای تمام سلول های بدن به ویژه مغز به حساب می آید و در متابولیسم و عملکرد صحیح سلول های بدن کاربرد مهمی را بر عهده دارد، در سرماخوردگی، استرس، دوره های رژیم غذایی و فستینگ همچنین کسالت و تنش بدن تغییرات انرژی می تواند در بروز ضعف و بی حالی (WEAKNESS) تاثیرگذار باشد و معمولا در این مدت فرد از توان جسمانی و تفکر پایین تری برخوردار است، پزشکان تبدیل و تبادل قند در بدن را مهم ترین فاکتور در عملکرد صحیح سلول ها می دانند و بر این عقیده هستند اگر عرضه و تقاضای سلولی در خصوص قند خون منظم باشد تا حدود بسیار زیادی عملکرد اندام ها و سلول ها نیز منظم تر خواهد بود، سرم دکستروز بعنوان یک سرم فیزیولوژیک و درمانی در مواردی که فرد به دلایل بیماری دچار تغییرات انرژی شده است می تواند به عنوان مایع کمکی در جبران قند خون کمک کننده باشد، این سرم به دلیل داشتن گلوکوز می تواند قند خون را در مدت زمان کوتاه افزایش دهد و عملکرد ناتوان سلول ها را بهبود ببخشد، تجویز و دستور تزریق سرم دکستروز یا قندی باید زیر نظر متخصص مربوطه صورت بپذیرد و استفاده خودسرانه از آن به دلیل تغییرات در مقادیر قند خون می تواند خطرناک باشد، از مرکز خدمات پزشکی و مراقبتهای بالینی در منزل درمان تو در این مقاله از سرم دکستروز (قندی) با شما خواهیم بود تا در خصوص این سرم با ارزش از انواع رایج و در دسترس آن تا مهم ترین کاربردها و عوارض و محدودیت های تزریق همچنین نحوه تهیه و خرید آن با شما صحیبت کنیم تا اگر پزشک براساس شرایط بالینی شما دستور تجویز و تزریق آن را صادر کرده است بدانید با چه سرمی طرف هستید، تزریق این سرم باید توسط پرستار بیمارستان با صلاحیت حرفه ای و کنترل علائم حیاتی به خصوص قند خون انجام شود، این مقاله تحت قلم آقای دکتر علی سراجی به کد نظام پزشکی: ۱۶۱۴۵۵ نگارش و ویراستاری شده است تا با اعتماد لازم بتوانید به آن نگاه کنید، اگر سوالی ذهن شما را درگیر کرده است می توانید از طریق کامنت های انتهای مطالب آن را با پزشکان مرکز درمان تو در میان بگذارید تا پاسخگوی شما عزیزان باشیم.

سرم دکستروز چیست؟

سرم قندی (به انگلیسی: Dextrose serum) که به آن سرم دکستروز یا دکستروز واتر نیز می گویند از اقسام سرم های پزشکی درمانی می باشد که به جبران قند خون پایین و کنترل علائم ضعف و بی حالی ناشی از هایپوگلایسمی کمک می کند، سرم دکستروز (DW) یکی از اقسام سرم های کریستالوئیدی به حساب می آید که به صورت مستقیم در افزایش حجم و آورلود (OVER LOAD) داخل عروقی کاربرد ندارد (اگرچه در جبران حداقلی مایعات درون خون نیز میتواند کمک کننده باشد) و بیشتر برای جبران حجم آب بدن و فضای سلولی و داخل سلولی کاربرد دارد، پس از وارد شدن سرم قندی (دکستروز) بدن قند موجود در این سرم را متابولیزه می کند و آن چیزی که می ماند در واقع آب می باشد که با پوشش هیدراتیشن به بدن از بروز دهیدراتاسیون بافتی و سلولی جلوگیری بعمل می آورد، البته که باید بدانید این سرم به دلیل هیپوتونیک بودن داخل عروق نمی ماند و سریعا وارد بافت و سلول می شود و به این دلیل نمیشود روی آن برای حجم دادن کافی به بدن حساب باز کرد، عمده استفاده از سرم قندی یا دکستروز جبران حجم حداقلی داخل عروقی و تامین قند خون و بافتی می باشد، با توجه به توزیع داروخانه ای این سرم؛ دکستروز واتر در ۲ نوع سرم دکستروز ۵ درصد و سرم دکستروز ۱۰ درصد در دسترس است که نوع ۱۰% آن به تبع دارای قند محلول بالاتری به نسبت ۵% است که در ادامه به آن اشاره ویژه خواهد شد.

بیشتر بخوانیم: مهم ترین راه های مقابله با قند خون بالا چیست؟ (از نظر علمی)

سرم دکستروز برای چیست؟

سرم دکستروز بعنوان یک سرم درمانی برای جبران و تامین انرژی بدن و جایگزینی مایعات بدن مورد تجویز و استفاده قرار می گیرد، سرم دکستروز دارای گلوکوز است که به عنوان منبع انرژی اصلی مستقیما وارد سلول شده و با تغییرات متابولیسمی و انرژی زایی (تبدیل با ATP) می تواند در چرخه هوازی سلولی کمک کننده باشد، جالب است بدانید زمانی که شما یک موز شیرین را می خورید قند اصلی آن فروکتوز است که ابتدا باید بدن آن را به گلوکوز تبدیل کند و سپس از گلوکوز برای انرژی زایی استفاده کند اما سرم دکستروز دارای خود گلوکوز مستقیم است؛ این یعنی بدون دردسر و زحمت اضافی با تزریق و دریافت سرم قندی ما مستقیما قند دریافت می کنیم و چندین برابر روش های خوراکی و قندهای پیچیده میتوان انرژی زایی را در بدن فراهم نمود، فهرست کاربردهای مهم سرم دکستروز به شرح زیر است:

• در تامین انرژی سریع سلول های بدن
• در جبران حجم مایعات داخل سلولی و بافتی
• جبران حداقلی حجم در گردش خون بعنوان سرم نگهدارنده (maintenance)
• در درمان افت حاد قند خون (هیپوگلیسمی)
• در رژیم غذایی وریدی (Total Parenteral Nutrition)
• جبران انرژی و پیشگیری از تحلیل عضلات در بیماران ناتوان از تغذیه خوراکی
• حمایت متابولیک بدن در شرایط استرس شدید (جراحی، سوختگی، تروما)
• به عنوان سرم حلال داروهای تزریقی وریدی خاص (آمینوفیلین)
• در بیماران با پدیده کتوزیس بعنوان سرم موثر در کاهش تولید کتون
• در درمان کمکی هیپرکالمی همراه با انسولین
• در انجام تست های تشخیصی مرتبط با متابولیسم گلوکز

آیا سرم دکستروز همان سرم قندی است؟

بله، سرم دکستروز همان سرم قندی است و این دو واژه همگی مربوط به سرم دکستروز واتر یا قندی می باشند، اگر به ریشه واژه دکستروز نگاهی کنید متوجه خواهید شد که Dextro از لاتین dexter یعنی «سمت راست» و ose پسوند قندها در شیمی می باشد، در واقع دکستروز همان ایزومر راست گرد گلوکز است که ما آن را شیرینی قند می شناسیم، در کل اگر شخصی از شما پرسید که سرم دکستروز همان سرم قندی شیرین است بگویید بله! سرم دکستروز همان سرم قندی و همان سرم دکستروز واتر است که بعنوان یک سرم تامین کننده انرژی بدن کاربرد دارد.

بیشتر بخوانیم: اگر دچار خارپاشنه هستید پیشنهاد می کنیم مقاله درمان خانگی خار پاشنه را مطالعه کنید، این مقاله توسط پزشکان درمان تو تایید شده است.

انواع سرم دکستروز کدامند؟

در بازار دارویی کشور ما سرم دکستروز به ۵ نوع تقسیم بندی می شود، سرم دکستروزی از غلظت ۵% شروع میشود و تا غلظت ۵۰% افزایش پیدا می کند، بسته به نیاز بیمار و تشخیص پزشک هریک از اقسام سرم دکستروز قابل استفاده خواهد بود، در خصوص سرم دکستروز ۵ درصد و ۱۰ درصدر در قسمت زیر توضیح داده شده است و انواع ۲۰ درصد و ۵۰ درصد نیز در جدول به آنها اشاره مستقیم شده است:

میزان دکستروز	مقدار دکستروز	وضعیت اسمولاریته بالینی	کاربردهای اصلی	نکات مهم مصرف
دکستروز ۵٪ (D5W)	۵ گرم در ۱۰۰ میلی لیتر	ایزوتونیک هنگام تزریق ← هیپوتونیک پس از متابولیسم	درمان افت خفیف قند خون، تأمین مایع، پیشگیری از کتوزیس، رقیق سازی برخی داروها	برای احیای حجم مناسب نیست؛ در بیماران با افزایش ICP با احتیاط
دکستروز ۱۰٪ (D10W)	۱۰ گرم در ۱۰۰ میلی لیتر	هیپرتونیک خفیف	درمان هیپوگلیسمی پایدار، تغذیه کوتاه‌مدت، کاربرد در نوزادان	معمولا از طریق ورید مرکزی یا با احتیاط از راه محیطی
دکستروز ۲۰٪ (D20W)	۲۰ گرم در ۱۰۰ میلی لیتر	هیپرتونیک	تامین انرژی سریع، هیپوگلیسمی مقاوم، بخشی از تغذیه وریدی (TPN)	خطر فلبیت و نکروز؛ ترجیحا تزریق از ورید مرکزی
دکستروز ۵۰٪ (D50W)	۵۰ گرم در ۱۰۰ میلی لیتر	بسیار هیپرتونیک	درمان اورژانسی هیپوگلیسمی شدید، همراه انسولین در درمان هیپرکالمی	فقط به‌صورت بولوس وریدی؛ خطر شدید آسیب بافتی در صورت نشت

سرم دکستروز ۵ درصد

سرم دکستروز ۵ درصد در واقع پرکاربردترین سرم قندی به حساب می آید، این سرم ۵ گرم دکستروز در هر ۱۰۰ میلی لیتر محلول دارد که درصد حجمی وزنی (W/V) آن را مشخص می کند، از این سرم هم برای کودکان و هم برای بزرگسالان طبق دستور پزشک جهت تامین مایعات بدن، تامین انرژی بدن در انواع بیماری ها همانند سرماخوردگی، اسهال، ضعف و بی حالی و سوختگی استفاده میشود، این سرم در ۲ حجم ۵۰۰ و ۱ لیتری در دسترس است.

سرم دکستروز ۱۰ درصد

سرم دکستروز ۱۰ درصد نیز در مواقعی که پزشک نیاز فوری تری به دریافت قند برای بیمار خود داشته باشد مورد استفاده قرار می گیرد، این سرم ۱۰ گرم قند یا دکستروز در ۱۰۰ سی سی محلول دارد که درصد حجمی وزنی (W/V) آن را تشکیل می دهد، این سرم طبق دستور پزشک برای گروه های سنی مختلف مرتبط وزن و علائم می تواند مورد استفاده قرار بگیرد.

فورمول و ساختار شیمیایی بهمراه نام های رایج سرم دکستروز (قندی)

سرم دکستروز Dextrose Intravenous (IV) یا Dextrose Solution از جمله سرم های کریستالوئیدی تزریقی است که با هدف تامین انرژی سریع و اصلاح کاهش قند خون طبق معاینه و تجویز پزشک مورد استفاده قرار می گیرد، این سرم حاوی دکستروز یا گلوکز محلول در آب بوده و بسته به غلظت می تواند خاصیت هایپوتونیک و ایزواسموتیک داشته باشد، رایج ترین فرم سرم دکستروز واتر D5W است که شامل ۵ درصد دکستروز در آب است، نام شیمیایی دکستروز Glucose Monohydrate با فرمول C₆H₁₂O₆ می باشد و محلول نهایی به صورت مایع شفاف، بی رنگ و استریل تولید میشود، اسمولاریته سرم دکستروز ۵ درصد حدود ۲۵۲ mOsm/L است، منظور از درصد هایی که مقابل سرم قندی نوشته میشود مقدار گرم قند موجود در سرم در ۱۰۰ سی سی از سرم می باشد، سرم قندی یا همان دکستروز در درمان هیپوگلایسمی، تامین انرژی پس از جراحی، پیشگیری از کتوز و به عنوان حلال برخی از داروها مانند آمینوفیلین و آمیودارون کاربرد دارد، سرم دکستروز برخلاف نرمال سالین تاثیر مستقیمی بر افزایش حجم خون و فشار خون ندارد و در بیماران دیابتی به دلیل افزایش مستقیم قند خون باید با احتیاط مصرف شود، از نام‌های رایج آن می توان به Dextrose IV، D5W و Dextrose Solution، سرم قندی، سرم دکستروز، سرم دکستران و سرم دکستروز واتر اشاره کرد.

بیشتر بخوانیم: آیا آمپول کتورولاک مورفین دارد؟ آیا مخدر است؟

سرم قندی چگونه بر بدن عمل می کند؟ (مکانیسم عمل آن چیست؟)

سرم قندی (دکستروز) پس از تزریق وریدی به سرعت وارد جریان خون شده و موجب افزایش سطح گلوکز پلاسما می گردد، مولکول های دکستروز از طریق انتقال دهنده های سلولی وابسته به انسولین و یا مستقل از آن (مانند GLUT که ناقل های غشایی که گلوکز را از خون به داخل سلول منتقل می کنند) وارد سلول های میشوند و به عنوان منبع فوری انرژی مورد استفاده قرار می گیرند، در سطح سلولی گلوکز وارد مسیرهای متابولیکی مانند گلیکولیز شده و به تولید ATP کمک می کند، پس از متابولیسم دکستروز آب آزاد باقی می ماند که باعث گسترش حجم مایع داخل سلولی میشود؛ به همین دلیل سرم ایی مانند D5W از نظر فیزیولوژیک رفتاری نزدیک به مایعات هیپوتونیک پیدا می کنند، این مکانیسم باعث اصلاح هیپوگلایسمی، پیشگیری از کتوز و کمک به تامین انرژی در بیماران ناتوان از تغذیه خوراکی روی تغذیه وریدی (TPN) می شود اما در بیماران دیابتی نیازمند پایش دقیق قند خون است.

In summary, the mechanism of dextrose involves its rapid absorption from the digestive tract into the bloodstream, its regulated uptake by cells facilitated by insulin, its metabolic breakdown to produce ATP, and its role in maintaining stable blood glucose levels.

به طور خلاصه، مکانیسم دکستروز شامل جذب سریع آن از دستگاه گوارش به جریان خون، جذب تنظیم‌شده آن توسط سلول‌ها که توسط انسولین تسهیل می‌شود، تجزیه متابولیک آن برای تولید ATP و نقش آن در حفظ سطح پایدار گلوکز خون است.

به نقل از synapse.patsnap

سرم دکستروز برای چی خوبه؟ (مهم ترین کاربردهای سرم قندی)

کاربرد سرم دکستروز مشخصا به تامین انرژی و تبادل قند در بدن کمک می کند، سرم دکستروز همچنین به جبران حجم مایعات داخل خون و هیدراتاسیون حداقلی نیز کمک کننده است و از این مسیر می توان در بیماران با علائم افت قند خون و حجم در گردش خون کمک نمود، درخصوص توضیحات تخصصی تر و بیشتر در مورد کاربردهای سرم قندی دکستروز می توان به موارد زیر اشاره نمود:

مورد مصرف سرم قندی یا دکستروز	توضیح کاربرد
سرم قندی برای سرماخوردگی	سرماخوردگی یک بیماری فصلی و گذراست که با علائمی مانند تب، احتقان بینی، تنگی نفس و گاهی علائم گوارشی همراه است. در برخی بیماران، تب، بی‌اشتهایی و اسهال یا استفراغ منجر به دهیدراتاسیون و اختلالات الکترولیتی می شود. سرم قندی (دکستروز) با افزایش حجم مایعات و تأمین انرژی، می تواند به کاهش نسبی تب و حفظ متابولیسم سلولی کمک کند. این سرم درمان مستقیم سرماخوردگی نیست، اما در بیماران ضعیف یا بی اشتها نقش حمایتی مهمی دارد.
سرم قندی برای جبران ضعف و بی حالی بدن	سرم قندی حاوی گلوکز است که به سرعت وارد جریان خون شده و انرژی لازم برای فعالیت سلول ها را فراهم می کند. در شرایطی مانند گرسنگی، بیماری های ویروسی، تب یا خستگی شدید که باعث افت انرژی می شوند، دکستروز می تواند ضعف عمومی را به‌طور موقت بهبود دهد. مصرف این سرم باید تحت نظر پزشک یا پرستار انجام شود، زیرا در افراد دیابتی یا دارای قند خون بالا ممکن است منجر به عوارض شود.
سرم قندی برای کنترل تب	تب بالا باعث افزایش مصرف انرژی و تعریق شدید شده و می تواند به کاهش قند خون و دهیدراتاسیون منجر شود. سرم دکستروز با تامین انرژی سریع و جبران کم آبی نقش حمایتی در بیماران تب‌دار ایفا می کند. با این حال، سرم قندی خط اول درمان تب نیست و در موارد حاد، پزشک ممکن است داروهایی مانند استامینوفن، ایبوپروفن یا دگزامتازون را برای کنترل تب و التهاب تجویز کند.
سرم قندی در سوختگی	سوختگی های درجه ۱ تا ۳ باعث از دست رفتن شدید مایعات، افزایش مصرف انرژی و تخلیه ذخایر گلوکز می شوند. سرم قندی با تامین گلوکز سریع الجذب به کاهش کاتابولیسم عضلانی و حفظ عملکرد سلولی کمک می کند. استفاده از دکستروز معمولا در ۲۴ تا ۷۲ ساعت ابتدایی و تحت پایش دقیق قند خون انجام می‌شود و جایگزین سرم های حجم‌دهنده یا الکترولیتی نیست.
سرم قندی برای زردی نوزاد	سرم قندی مستقیما بیلی روبین را کاهش نمی دهد اما در نوزادان مبتلا به زردی شدید نقش حمایتی دارد. این نوزادان ممکن است به دلیل تغذیه ناکافی دچار هیپوگلیسمی شوند. تزریق دکستروز به‌عنوان پشتیبان انرژی از ورود نوزاد به فاز کاتابولیک جلوگیری کرده و به حفظ دفع مناسب بیلی روبین از طریق مدفوع کمک می کند. تغذیه مناسب و فتوتراپی (در بیمارستان یا منزل تحت نظر متخصص) همچنان درمان اصلی است.

سرم قندی برای سرماخوردگی

سرماخوردگی یکی از اقسام بیماری های فصلی و گذراست که با ورود یک پاتوژن تنفسی و بیماری زا نظیر آنفولانزا یا رینوویروس ها، باکتی ها یا کروناویروس ها سبب بروز علائم تب، احتقان بینی و تنگی نفس و عفونت های مجرای تنفسی می شود، در برخی از اقسام پاتوژن های بیماری زای سرماخوردگی آسیب های گوارشی و علائم اسهال و استفراغ نیز مشاهده میشود که دردهیدراتاسیون و اختلالات الکترولیکی تاثیرگذار هستند، سرم قندی یا دکستروز با جبران کمبود قند خون ناشی از افزایش سطح انرژی برای مقابله با پاتوژن ها کمک کننده می باشد زیرا هم می تواند با افزایش حجم مایعات سلول و بافتی سبب کاهش جزیی تب بدن شود و هم در افزایش قند خون و متابولیسم تغذیه ای سلول ها تاثیرگذار است، سرم قندی در سرماخوردگی معمولا برای تامین انرژی و هیدراته نگه داشتن بدن در بیماران ضعیف یا بی اشتها استفاده می شود، این سرم درمان مستقیم سرماخوردگی نیست اما به بدن کمک می کند تا در روند بهبود، انرژی و تعادل مایعات خود را حفظ کند.

سرم قندی برای جبران ضعف و بی حالی بدن

سرم قندی یکی از رایج ترین محلول های تزریقی برای جبران ضعف و بی حالی بدن است، این سرم حاوی گلوکز (دکستروز) است که به سرعت وارد جریان خون شده و با افزایش سطح قند خون انرژی لازم برای فعالیت سلول ها را تامین می کند، زمانی که بدن به علت گرسنگی، تب، بیماری های ویروسی یا خستگی شدید دچار افت انرژی می شود، سرم قندی می تواند با تامین قند ساده و قابل جذب توان عمومی بیمار را بهبود دهد، البته مصرف آن باید تحت نظر پرستار یا پزشک باشد زیرا در افراد دیابتی یا با قند خون بالا می تواند عوارض ایجاد کند.

سرم قندی برای کنترل تب

بیمارانی که دارای تب بالا می باشند به مراتب سطح انرژی بالایی نیز خواهند داشت تا بدن بتواند در مقابل عوامل پاتوژنی مقابله کند، این سطح انرژی می تواند در کاهش قند خون و ذخایر چربی مبدل به قند تاثیرگذار باشد و از این طریق سبب ضعف و بی حالی در فرد گردد، از طرفی با افزایش تب احتمال تعریق مایعات بدن بیشتر میشود که خود میتواند به دهیدراتاسیون بدن منجر گردد، در چنین شرایطی تجویز سرم دکستروز توسط پزشک معتمد بر درمان می تواند نقش حمایتی پررنگ داشته باشد، دکستروز موجود در سرم قندی با تامین سریع انرژی به حفظ عملکرد سلولی و جلوگیری از ضعف ناشی از تب کمک می کند، همچنین حجم کافی از مایع محلول در پلاسمای خون باعث جبران کم آبی (دهیدراتاسیون) میشود که یکی از عوامل تشدید تب است، البته باید بدانید سرم قندی خط اول درمان تب بالا نیست و در شرایط حاد پزشک با بررسی سوابق دارویی و علائم بیمار (CC) می تواند آمپول استامینوفن، قرص ایبوپروفن یا آمپول دگزامتازون جهت سرکوب تب و علائم التهابی بیمار تجویز کند.

بیشتر بخوانیم: راه های مقابله با خشکی گلو چیست؟

سرم قندی در سوختگی

یکی از عوامل دهیدراتاسیون سلولی و عروقی سوختگی های درجه ۱ تا ۴ می باشد، سوختگی می تواند به صورت مستقیم سبب از دست رفتن مایعات درگردش خون و بافت شود و بدن با کاهش پلاسما سبب کم آبی گردد، علاوه بر این این عامل می تواند در کاهش قند خون و ضعف و بی حالی به دلیل افزایش سطح استرس بدن تاثیرگذار باشد، سوختگی چه درجه یک (سطحی)، درجه دو (تاول دار) و چه درجه سه (عمقی) باعث افزایش شدید مصرف انرژی، تخریب ذخایر گلوکز و از دست رفتن مایعات میشود، سرم قندی با تامین گلوکز سریع الجذب به کاهش کاتابولیسم عضلانی و حفظ عملکرد سلولی کمک می کند، سرم دکستروز یا قندی معمولا در مراحل اولیه سوختگی و طی ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول بسته به وسعت سوختگی و وضعیت همودینامیک بیمار تحت پایش دقیق قند خون استفاده میشود و جایگزین سرم های حجم دهنده یا الکترولیتی نیست، این سرم حتما باید توسط پزشک تجویز و با پایش و مانیتورینگ دقیق توسط پرستار تزریق گردد.

سرم قندی برای زردی نوزاد

باید بدانید که اگرچه سرم قندی (دکستروز ۵% یا D5W) مستقیما عامل کاهش بیلی روبین نمی باشد اما نقش حمایتی حیاتی در نوزادانی که به دلیل زردی شدید نیاز به فتوتراپی و یا حتی بستری در بیمارستان را دارند ایفا می کند، نوزادان مبتلا به یرقان ممکن است به دلیل خواب آلودگی تغذیه ناکافی یا استفراغ دچار کاهش قند خون (هیپوگلیسمی) شوند، تزریق سرم قندی وریدی (Intravenous Dextrose) به عنوان یک پشتیبان انرژی عمل کرده و از ورود نوزاد به فاز کاتابولیک جلوگیری می کند، این امر به بدن نوزاد کمک می کند تا منابع انرژی خود را حفظ کرده و فرآیندهای طبیعی دفع بیلی روبین (از طریق مدفوع) را تسهیل نماید، نباید فراموش شود که تغذیه مناسب و دفع به موقع مدفوع کلید اصلی کاهش سطح زردی و یرقان در نوزاد می باشد، در این حین حتی پزشک امکان تجویز فتوتراپی در منزل با دستگاه زردی نوزاد زیر نظر متخصص اطفال در منزل و اجرایی کردن با پرستار اطفال و نظارت مرکز اجرا کننده را خواهد داشت.

مهم ترین تفاوت میان سرم دکستروز و سرم دکستروز ۳ ۳۳ چیست؟

سرم دکستروز ۳ ۳۳ که به سرم دکستروز سالین یا دکستروز و سدیم کلراید (سرم دکستروز ۳ ۳۳ و سدیم کلراید ۰ ۳) نیز معروف است در جبران قند (تامین انرژی) و حجم مایعات از دست رفته بدن کمک کننده می باشد، از طرفی سرم دکستروز که به سرم قندی یا دکستروز واتر معروف است در تامین انرژی بدن بسیار کمک کننده است، مهم ترین تفاوت میان سرم دکستروز (D5W) و سرم دکستروز ۳٫۳۳٪ به غلظت گلوکز اثر اسمزی و کاربرد بالینی آنها برمی گردد، سرم دکستروز ۵٪ حاوی ۵ گرم گلوکز در هر ۱۰۰ میلی لیتر است و از نظر اسمولالیته (حدود ۲۵۲ mOsm/L) در زمان تزریق تقریبا ایزوتونیک محسوب میشود اما پس از متابولیسم گلوکز به صورت «آب آزاد» عمل کرده و می تواند وارد فضای داخل سلولی شود، به همین دلیل بیشتر برای تامین انرژی و جلوگیری از هیپوگلیسمی و مایع نگهدارنده استفاده میشود، در مقابل سرم دکستروز ۳٫۳۳٪ غلظت پایین تری از گلوکز دارد و معمولا بعنوان مایع نگهدارنده طولانی مدت به ویژه در کودکان یا بیماران حساس به نوسانات قند خون کاربرد دارد، این سرم خطر هایپرگلیسمی و دیورز اسموتیک کمتری ایجاد می کند و برای تزریق مداوم ایمن تر است، اگر بخواهیم خیلی شفاف و خلاصه صحبت کنیم سرم دکستروز برای اصلاح سریعتر کمبود انرژی و سرم دکستروز سالین برای حفظ پایدار تعادل متابولیک استفاده میشود.

پیشنهاد ویژه: ارائه خدمات تعویض پانسمان در منزل طبق گایدلاین های پرستار و پرستار بیمارستان، وارد شوید.

سرم دکستروز در بارداری و شیردهی قابل استفاده است؟

تزریق سرم دکستروز یا سرم قندی (Dextrose Water) در دوران بارداری و شیردهی باید با احتیاط پزشکی و پس از ارزیابی دقیق وضعیت متابولیک مادر انجام شود، در دوران بارداری، به دلیل تغییرات فیزیولوژیک مانند افزایش مصرف انرژی، نوسانات قند خون، افزایش حجم پلاسما و حساسیت بیشتر به دهیدراتاسیون و هیپوگلیسمی انتخاب نوع سرم اهمیت بیشتری پیدا می کند، سرم دکستروز به دلیل تامین سریع گلوکز در برخی شرایط گزینه مناسبی است اما مصرف خودسرانه یا بدون پایش می تواند موجب هایپرگلیسمی، افت سدیم (به دلیل تولید آب آزاد) یا عدم تعادل مایعات شود، تجویز سرم دکستروز در بارداری باید بر اساس سن بارداری، وضعیت تغذیه، ریسک هیپوگلیسمی و شرایط هورمونی انجام شود و تحت نظر متخصص زنان در منزل یا مطلب و اجرای دقیق توسط پرستار مجرب صورت بگیرد، برای افزایش آگاهی شما در ادامه درباره کاربردهای سرم دکستروز در بارداری و شیردهی و نکات مهم تجویز آن بیشتر بخوانید:

تزریق سرم دکستروز در بارداری

در دوران بارداری تزریق سرم دکستروز که با نام های سرم دکستروز واتر یا سرم قندی نیز شناخته میشود معمولا در شرایطی مانند هیپوگلیسمی مادر، ضعف و بی حالی ناشی از دریافت ناکافی کالری، تهوع و استفراغ شدید بارداری (Hyperemesis Gravidarum) یا نیاز به هیدراتاسیون همراه با تامین انرژی سریع طبق نظر متخصص زنان و پزشک معتمد بر درمان انجام میشود، از آنجا که سرم دکستروز پس از متابولیسم گلوکز در بدن خاصیت هیپوتونیک و تولید آب آزاد پیدا می کند سرعت و حجم تزریق اهمیت بالایی دارد تا از رقیق شدن بیش از حد سدیم خون مادر و بروز عوارضی مانند سردرد، تهوع، گیجی یا اختلالات عصبی ناشی از هیپوناترمی جلوگیری شود، پایش وضعیت بالینی مادر و گلوکومتری (سنجش سطح گلوکز خون)، کنترل فشار خون و تعادل الکترولیت ها الزامی است و تجویز این سرم باید حتما توسط پزشک متخصص (زنان، غدد، نفرولوژی و عمومی) انجام شده و عملیات تزریق سرم در منزل نیز توسط پرستار دارای تجربه بالینی و پروانه صلاحیت حرفه ای صورت بپذیرد، نکات مهم در خصوص تزریق سرم دکستروز در بارداری به شرح زیر است:

• تجویز سرم دکستروز فقط با دستور پزشک متخصص زنان و بر اساس وضعیت قند خون و شرایط عمومی مادر
• تنظیم دقیق سرعت انفوزیون برای پیشگیری از هایپرگلیسمی یا رقیق شدن بیش از حد سدیم خون
• پایش منظم سطح گلوکز خون مادر به ویژه در زنان در معرض دیابت بارداری
• احتیاط در مصرف سرم قندی در مادران مبتلا به دیابت بارداری یا مقاومت به انسولین
• خودداری از تزریق طولانی مدت سرم دکستروز واتر بدون ارزیابی مجدد الکترولیت ها و وضعیت بالینی مادرباردار.

تزریق سرم دکستروز در شیردهی

در دوران شیردهی تزریق سرم دکستروز طبق دستور پزشک متخصص می تواند در مواردی مانند ضعف مادر، کاهش انرژی، دهیدراتاسیون یا افت قند خون پس از زایمان مفید باشد، این سرم با تامین گلوکز به بهبود وضعیت عمومی و حفظ توانایی شیردهی کمک می کند، نکته جالب این است که هرچند ترکیبات آن مستقیما وارد شیر مادر نمی شوند اما تغییر در سطح قند و مایعات بدن میی تواند بر کیفیت و مقدار شیر تاثیر غیرمستقیم بگذارد، به همین دلیل سرعت تزریق و حجم باید با دقت تنظیم شود و تزریق تنها تحت نظارت پزشک و توسط پرستار ماهر انجام گیرد تا از نوسانات قند خون و عدم تعادل الکترولیت پیشگیری شود، از مهم ترین نکات قبل از تزریق سرم دکستروز قندی در دوران شیردهی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• پایش مداوم سطح قند خون برای جلوگیری از هایپر یا هیپوگلیسمی در مادرباردار
• تنظیم دقیق سرعت تزریق تا از افزایش ناگهانی قند یا کاهش سدیم خون پیشگیری شود
• عدم مصرف خودسرانه سرم قندی بدون تایید پزشک متخصص زنان تحت نظر
• توجه به علائم ضعف، سردرد یا سرگیجه به‌عنوان هشدارهای اختلال الکترولیتی
• عدم ترکیب سرم دکستروز با داروهای تزریقی بدون مشورت پزشک برای اجتناب از تداخلات دارویی خطرناک.

Dextrose Injection, USP should be given during pregnancy only if the potential benefit justifies the potential risk to the fetus. Intrapartum maternal intravenous infusion of glucose-containing solutions may produce maternal hyperglycemia with subsequent fetal hyperglycemia and fetal metabolic acidosis.

تزریق دکستروز، USP، باید در دوران بارداری فقط در صورتی تجویز شود که فواید بالقوه آن، خطر بالقوه برای جنین را توجیه کند. تزریق داخل وریدی محلول‌های حاوی گلوکز به مادر در حین زایمان ممکن است باعث هیپرگلیسمی مادر و متعاقباً هیپرگلیسمی جنین و اسیدوز متابولیک جنین شود.

به نقل از accessdata.fda.gov (سازمان غذا و دارو)

آیا از سرم دکستروز برای فشار خون بالا و پایین می توان استفاده کرد؟

معمولا سرم دکستروز واتر یک سرم انتخابی در کنترب فشار خون نیست، نقش اصلی سرم دسکتروز واتر در جبران قند خون و تامین انرژی است و پس از اینکه به این هدف برسد تنها با حجم دادن به اندام ها و سلول ها به دهیدراتاسیون سلولی کمک کند اما نمی تواند به اندازه سرم نرمال سالین یا سرم رینگر سبب افزایش لود حجمی عروق (OVER LOAD) گردد، در خصوص توضیحات بیشتر به نکات زیر توجه کنید:

استفاده از سرم دکستروز در زمینه افت فشار خون (هیپوتانسیون)

در فشار خون پایین یا هایپوتانسیون سرم دکستروز فقط زمانی کاربرد دارد که افت فشار به علت کم آبی بدن، افت قند خون، ضعف شدید یا کاهش انرژی متابولیک باشد، در این شرایط دکستروز با تامین گلوکز و بهبود وضعیت عمومی بیمار می تواند به صورت غیرمستقیم به افزایش نسبی فشار کمک کند اما اگر علت افت فشار کاهش حجم خون یا اختلال الکترولیتی باشد به مراتب سرم نرمال سالین یا رینگر انتخاب مناسب تری است.

استفاده از سرم دکستروز در زمینه افزایش فشار خون (هیپرتانسیون)

به طور کلی تزریق دکستروز در بیمار با فشار خون بالا توصیه نمیشود، تزریق سرم دکستروز به ویژه در حجم بالا یا با غلظت های بالا خطر افزایش حجم داخل عروقی، افزایش برون ده قلبی و در نهایت تشدید فشار خون را بهمراه دارد، در این شرایط مدیریت فشار خون باید از طریق داروهای اختصاصی انجام پذیرد و اگر نیاز به تزریق سرم جهت کنترل علائم خاص نظیر تب یا هیدراتاسیون بیشتر بیمار باشد طبق دستور پزشک از سرم هاف سالین میتوان استفاده نمود.

مهم ترین محدودیت ها و منع تزریق سرم قندی دکستروز

از آن جایی که سرم قندی یا دکستروز در افزایش قند خون موثر است در بیمارانی که دچار دیابت هستند می تواند سبب افزایش قند خون شود و علائم دیابت را تشدید کند، در خصوص سایر محدودیت های تجویز و تزریق سرم دکستروز می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• دیابت کنترل نشده به دلیل خطر افزایش شدید قند خون
• هایپرگلیسمی فعال در بیماران غیر‌دیابتی
• ادم مغزی یا افزایش فشار داخل جمجمه به علت تشدید هیپوتونیسیته
• نارسایی قلبی یا استعداد اضافه بار مایعات
• نارسایی کلیوی شدید با کاهش توان دفع مایعات
• هیپوناترمی علامت دار (کاهش سدیم خون)
• بیماران با شوک هیپوولمیک درمان نشده (جایگزین حجم نیست)
• پس از سکته مغزی ایسکمیک حاد به‌علت تشدید آسیب نورونی
• تحمل یا متابولیسم مختل گلوکز (مانند عدم تحمل گالاکتوز)
• تزریق سریع یا دوز بالا بدون پایش قند و الکترولیت ها

عوارض سرم دکستروز چیست؟

سرم دکستروز یکی از ترکیبات بسیار با ارزشمند مایعات وریدی و جبران کننده نقص تامین انرژی بدن می باشد اما با تمام مزایایی که از این سرم در دسترس است همانند سایر داروهایی شیمیایی آزمایشگاهی تزریق سرم دکستروز همراه با عوارض می باشد که در صورت تجویز و تزریق خودسرانه و ناآگاهانه بیشتر بولد و مورد توجه است، از عوارض سرم دکستروز قندی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• افزایش قند خون (هایپرگلیسمی)
• هیپوناترمی (کاهش سدیم خون)
• اور لود مایعات بدن
• تشدید ادم ژنرالیزه و مغزی
• تشدید نارسایی قلبی
• فلبیت یا التهاب وریدی
• نوسانات انسولین
• اختلال متابولیسم قند
• افزایش خطر عفونت
• هیپوگلیسمی واکنشی پس از قطع ناگهانی تزریق
• اختلال تعادل اسید–باز در مصرف مکرر یا دوز بالا
• تشدید کتواسیدوز دیابتی
• بروز کمای دیابتی
• افزایش خطر ترومبوزیس وریدی

مهم ترین تداخلات دارویی سرم قندی چیست؟

سرم قندی (دکستروز واتر) به طور مستقیم تداخل دارویی کلاسیک ندارد اما با تغییر قند خون، اسمولاریته و تعادل مایعات بدن می تواند اثر برخی داروها را تشدید یا تضعیف کند، افزایش گلوکز پلاسما باعث تغییر در نیاز به انسولین و داروهای ضد دیابت میشود و محیط هیپوتونیک سرم دکستروز می تواند بر پایداری یا اثر داروهای تزریقی دیگر تاثیر بگذارد، از مهم ترین تداخلات دارویی سرم قندی میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

• آتنولول
• پروپرانولول
• سیبنزولین
• کینیدین
• گلینید
• ناتگلینید
• رپاگلینید
• ایندومتاسین
• انسولین
• متفورمین
• دگزامتازون
• اپی نفرین
• فورزماید (آمپول و قرص)

چرا نباید سرم دکستروز بدون نسخه پزشک تهیه و تزریق گردد؟

از آنجایی که سرم دکستروز دارای قند خالص است با تزریق خودسرانه و بدون تشخیص پزشک احتمال بروز هایپرگلایسمی و افزایش قند خون شدید در بیماران وجود دارد، این پدیده به خصوص در بیماران دارای دیابت بیشتر مشاهده میشود و اگر نادیده گرفته شود حتی احتمال بروز شوک دیابتیک و کمای دیابتی را نیز مطرح می نماید از طرفی پس از جذب قند موجود در سرم قندی چیزی که درمیان می ماند حجم مایع تزریق می باشد که به دلیل هیپوتونیک بودن تمایل به نفوذ بافتی خواهد داشت این امر می تواند در افزایش ادم اندام ها و بروز ادم ریوی و مغزی تاثیرگذار باشد، برای دستور تزریق سرم دکستروز بهترین روش استفاده از ویزیت توسط متخصصین مجرب و دارای صلاحیت طبابت می باشد که با بررسی و معاینه دقیق بتوانند این سرم را بنا به شرایط بیمار برای بیمار تجویز نمایند، همچنین اگر علائم محدود کننده باشد (تب های قابل کنترل یا ضعف و بی حالی های قابل کنترل) می توانید از ویزیت پزشک در منزل برای تجویز و یا حتی تزریق با نظارت و پروتکل های درمانی اصولی استفاده نمایید.

نکات ایمنی و اصول مراقبتهای پرستاری در تزریق سرم قندی

از آن جایی که سرم دکستروز (سرم قندی) می تواند به طور مستقیم بر سطح قند خون، تعادل مایعات و وضعیت متابولیکی بدن تاثیر بگذارد تزریق آن نیازمند پایش دقیق و رعایت نکات ایمنی و مراقبتی است، از مهم ترین مراقببت ها و نکات ایمنی هنگام تزریق سرم دکستروز می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تجویز سرم دکستروز فقط باید با نسخه و دستور پزشک متخصص انجام شود
• تزریق باید توسط پرستار آموزش دیده و دارای کارت نظام پرستاری معتبر صورت گیرد
• پایش علائم حیاتی و سطح قند خون (به ویژه در بیماران دیابتی یا دارای ضعف عمومی) طی تزریق الزامی است
• در صورت وجود حساسیت دارویی یا سابقه اختلال قند خون پیش از تزریق باید به پزشک و پرستار اطلاع داده شود
• هرگونه تغییر در سطح هوشیاری، ضربان قلب یا علائم افت یا افزایش قند پس از تزریق باید فورا به پزشک گزارش گردد
• در بیماران قلبی، کلیوی یا مبتلا به فشار خون بالا تزریق باید با سرعت پایین و تحت نظارت مستقیم پزشک انجام شود
• در دوران بارداری و شیردهی، تزریق سرم قندی تنها با تایید پزشک زنان و توسط ماما یا پرستار مجاز است.

نکته مهم که باید به آن توجه نمایید: برای دریافت تزریق سرم دکستروز در منزل یا مراکز درمانی، وجود نسخه پزشک تایید متخصص و اجرای تزریق توسط پرستار دارای صلاحیت حرفه ای الزامی است، در این زمینه مرکز خدمات درمانی «درمان تو» با رعایت کامل پروتکل های بهداشتی و نظارت مستقیم پزشک مرکز (دکتر حکمت) آماده ارائه خدمات تزریقات سیار با پرستار بیمارستان به شکل ایمن دقیق و استریل است.

راهنمای قیمت و خرید سرم دکستروز اینترنتی و آنلاین

در قدم اول برای خرید و استعلام قیمت سرم دکستروز باید نمادهای اعتماد و مج.ز های فروش دارو از سازمان غذا و داروی وبسایت آنلاین را بررسی کنید، وجود نماد اعتماد و درگاه پرداخت مشخص همچنین مجوز رسمی از سازمان غذا و دارو الزامی است، از مهم ترین وبسایت های آنلاین فروش و خرید همچنین استعلام قیمت سرم دکستروز می توان به:

• مثبت سبز آنلاین
• درمانکده
• دارویاب
• داروباما

اشاره نمود، قیمت سرم دکستروز با استعلامات انجام شده در سال ۱۴۰۴ حجم ۵۰۰ سی سی معادل با ۷۵.۰۰۰ تومان و حجم ۱ لیتری معادل با ۱۲۵.۰۰۰ تومان است، برای دریافت اطلاعات دقیق تر و مشاوره رایگان می توانید با شماره تماس های اپراتورها ۰۲۱۹۱۰۹۶۵۲۱ و ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۶ و ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۹ و ۰۹۹۳۶۳۷۲۱۲۸ در تماس باشید.

سوالات متداول در خصوص سرم قندی

سرم قندی چاق میکنه؟

سرم قندی به تنهایی چاق کننده نیست چون کالری محدودی دارد و معمولا کوتاه مدت تزریق میشود، افزایش وزن فقط در مصرف مکرر یا طولانی مدت و در صورت افزایش قند خون و احتباس مایعات ممکن است به طور موقتی دیده شود.

سرم قندی چقدر کالری دارد؟

سرم دکستروز ۵٪ (یک لیتر) حدود ۱۷۰ کالری انرژی دارد که از گلوکز تامین میشود، این مقدار کالری کم و موقتی است و نقش تغذیه ای یا چاق کننده واقعی ندارد.

سرم قندی روزه را باطل میکند؟

بله، تزریق سرم قندی روزه را باطل می کند، چون حاوی گلوکز (قند) است و بعنوان مواد غذاییِ وارد شده به بدن محسوب میشود، طبق نظر اکثر مراجع هر نوع سرم مغذی حتی اگر از راه وریدی تزریق شود روزه را میشکند.

جمع بندی و گرفتن نتایج نهایی

در جمع بندی باید خدمتتان بگوییم که سرم دکستروز یکی از اقسام سرم های تزریقی می باشد که در کنترل و تامین انرژی بدن می تواند کمک کننده باشد، این سرم در غلظت های مختلف ۵ و ۱۰ و ۲۰ و ۵۰% در دسترس می باشد و حتما باید طبق دستور پزشک تجویز و تزریق گردد، مهم ترین اثرات مستقیم سرم قندی افزایش گلوکوز و مقادیر BS یا قند خون بدن است، برای اینکه تجویز و تزریق سرم دکستروز طبق نظارت و اصولی درمانی مشخص صورت بگیرد بهتر است از نظر پزشک معتمد بر درمان استفاده کنید، امیدواریم این مطلب برای شما مفید واقع شده باشد و از آن نهایت استفاده را ببرید.